خانه / شعر / رستگاری در سی‌وپنج سالگی

رستگاری در سی‌وپنج سالگی

آیا پروین اعتصامی مهم است؟

در مثل مناقشه نیست. فرض کنید یک نفر در میان رستوران‌های سنتی رستورانی جدید می‌زند و شروع می‌کند به سرو کردن کباب خوب و آبگوشت دلنشین با دوغ محلی. کارش هم خوب است. آنقدر خوب که همان موقع و در همان دوره‌ی کوتاه توجه دیگران را جلب می‌کند. اما این صاحب رستوران دچار یک مسأله‌ی زمانی می‌شود. به این معنا که دوره‌ی گرفتن کار دکان او همزمان می‌شود با دوره‌ی افول رستوران‌های سنتی و اقبال مردم به رستورانهایی که فست فود می‌فروشند. او در عرصه‌ای که در آن کار می‌کند کم نظیر است اما تا پا بگیرد و خود را به جایی برساند به کلی ذائقه‌ی مردم تغییر می‌کند و حتی رستوران‌دارهای با سابقه‌تر از او هم در سایه‌ی تغییر ذائقه‌ی مردم به فراموشی سپرده می‌شوند یا حداقل توجه‌ها را از دست می‌دهند.

عرض کردم که در مثل مناقشه نیست. با این پیش فرض می‌توانم بنویسم که نه شعر گذشته‌ی ما به تمامی غذای سنتی فراموش شده است و نه شعر نو ما مثل غذاهای فست فود بی‌ارج و زیان‌آور است. با این وجود در جامعه‌ی ما همان روندی را طی می‌کند که دیگر جلوه‌های اجتماعی تغییر می‌کند.

مهم‌ترین و پررنگ‌ترین تصویر «پروین اعتصامی» در ذهن من همین تصویر است که سعی کردم آن را به ساده‌ترین شکل ممکن توضیح بدهم. پروین شاعری چیره‌دست بوده است در حوزه‌ی کاری خود. حوزه‌ای که در زمان حیات او از قضا مهم‌ترین و پررنگ‌ترین شیوه‌ی شعر به شمار می‌آمده. اما بداقبالی او شاید این بود که درست در مرز زمانی تغییرهای بنیادی در ادبیات معاصر ما قد علم کرد و چیره‌دستی‌اش را به رخ کشید.

بخشی از این حال و هوا به روحیات خاص خود شاعر و بخشی دیگر به اجتماع مردانه‌ی آن روزها و آن سالهای ما برمی‌گردد. البته این ویژگی دوم هنوز هم گویا به تمامی از بین نرفته است. ترکیب این دو باعث می‌شود پروین اعتصامی در نوجوانی و در جوانی چنان درباره‌ی جامعه و دردهای اجتماعی حرف بزند که گاهی آدم گمان کند این شعرها با شعرهای مردان شاعر آن هم نه هر مردی بلکه شیرمردان با دل و جرات تفاوتی ندارد.

حق طلبی، همکاری، اتحاد و اتفاق ستمکشان و رنجبران، دفاع از رنجدیدگان، نکوهش ستمگران و ظالمان، دفاع از زن، عدالت و مساوات مهم‌ترین دغدغه‌هایی هستند که در شعر پروین به چشم می‌آید. دغدغه‌هایی که حتی در شعرهای بسیاری از شاعران مرد هم‌دوره‌ی او کمتر دیده می‌شود. از نظر شکلی نیز دیوان پروین اعتصامی ترکیبی است از دو سبک و شیوه‌ی لفظی و معنوی، آمیخته با سبکی مستقل. از آن دو، یکی شیو‌ه‌ی شعراء خراسان است، خاصه استاد ناصرخسرو و دیگر شیوه‌ی شعراء عراق و فارس، به ویژه شیخ مصلح‌الدین سعدی. از حیث معانی نیز چیزی بین افکار و خیالات حکما و عرفا است و این جمله با سبک و اسلوب مستقلی ترکیب یافته و شیوه‌ای بدیع بوجود آورده است.

پروین در ملتقای شعر گذشته و امروز ما ایستاده است. چه از نظر شکل و محتوای شعر و چه از نظر رویکرد. چه کسی می‌تواند تاثیر پروین در ظهور و بروز بانوان شاعر و اعتماد به نفس آنها انکار کند؟ شاعران بسیاری نوشته و گفته‌اند که به سودای پا جای پای او گذاشتن به سوی شعر آمده‌اند. سیمین و فروغ بارها نوشته‌اند که انگیزه‌ی شاعر شدنشان رسیدن به جایگاه پروین بوده است. آن کس که باعث غبطه‌ی آنان و انگیزه شاعر شدنشان شده پروین بوده است.

برای ختم کلام نقل قولی از مهدی اخوان ثالث قطعا مناسب‌ترین انتخاب می‌تواند باشد. زیرا بهترین توصیف از اوست در عین اجمال. اخوان در کتاب «از این اوستا» درباره‌ی پروین می‌نویسد:
«از جمله دلایل عزیز و ارجمند بودن پروین اعتصامی مثلا همین است که این آزاده زن بزرگوار با آن‌ همه شعر و سخن که دارد، در دیوانی با پنج‌هزار بیت فقط یک یا دوجاست که از خودش حرف زده و «منِ شخصی و خصوصی» او از پسِ پشت شعرش خود می‌نماید و جلوه می‌کند.تازه درآن یک دو جا هم امری روحی و بشری و از جمله عمومیات عواطف آدمی در میان بوده، عواطف مشترک همگان، مثلا مرثیه‌ای برای پدرش گفته یا لوحی برای مزارش یا در تقدیرنامه‌ای منظوم ودایع روح و مواجید قریحه خود را بدست زمانه سپرده است. طبعاً در این‌طور موارد جنبه‌ی همگانی و انسانی امر در حد خود محفوظ است یعنی شعر حکایت از احوالی دارد که آن‌قدرها هم شخصی و خصوصی نیست.»

در همین پاراگراف هم عیب می گفته شده است و هم هنرش.

 

همچنین ببینید

پروین طناز

در میان سروده‌های پروین اعتصامی، طنز چند صورت دارد؛ نخست ابیاتی طنزآمیز که درک طنز …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *