خانه / دوازدهمین جشنواره شعر فجر / آنچه گذشت (بخش دوم)

آنچه گذشت (بخش دوم)

مروری بر وقایع و برگزیدگان دوره‌های مختلف جشنوارۀ شعر فجر

اپیزود هفت از دوازده:

سال برگزاری: ۱۳۹۱؛ دبیر جشنواره: محمدعلی بهمنی

متولی برگزاری: دفتر موسیقی و شعر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی

گزاره‌نویسی از اتاق جشنواره:

جشنوارۀ هفتم را می‌توان جشنوارۀ اعتدال در بخش‌های رقابتی نامید. با اضافه شدنِ بخش ویژۀ «پیامبر اعظم ۶»، هم سیاست‌های سازمانی جشنواره تأمین شد و هم داوران در بخش‌های آزادِ جشنواره با فضایی بازتر آثار را بررسی گردند؛ البته همچنان بیماری «داوران در این بخش هیچ اثری را حائز رتبۀ اول تشخیص ندادند» در معرفی برگزیدگان جشنواره حضور داشته است؛ جشنواره‌ای که بسیاری، داوری‌های آن را ناعادلانه دانسته و حواشی بسیاری را با خود همراه داشت؛ البته اعتراض به داوری‌ها در تمام جشنواره‌های داخلی و خارجی وجود دارد و همیشه جریان انتخاب‌نشده، مدّعی تقلّب در انتخابِ انتخاب‌شوندگان است؛ امّا صحبت‌ها و اعتراضات، پیرامون داوری این دوره از جشنواره، بیش از حدّ طبیعی آن بوده است. درهرصورت، این اعتراضات یک وجه مثبت و یک وجه منفی دارد؛ وجه منفی این است که شورای علمی جشنواره، در انتخاب داوران تأمل کافی نداشته است و وجه مثبت آن، هویت پیدا کردن جشنواره و اهمیت برگزیده‌شدن در آن بوده که منجر به توجه و اظهارنظرهای شدید شده است.

پایان‌بندی جشنواره:

بخش پیامبر اعظم۶:

رتبۀ اول: محمدحسن مهدویانی (اصفهان)

رتبۀ دوم: محمدرضا طهماسبی (تهران)

شایستۀ تقدیر: حسنا محمدزاده (اصفهان)

بخش شعر نو:

رتبۀ اول: مهرداد احمدی (کردستان)

رتبۀ دوم: الهه تاجیک (تهران)

 رتبۀ سوم: محمدمهدی سیار (تهران)

بخش کلاسیک:

داوران در این بخش هم اثری را حائز رتبۀ اول تشخیص ندادند.

رتبۀ دوم: ساجده جبارپور ماسوله ( گیلان)

رتبۀ سوم: حامد ابراهیم‌پور (تهران)

شایستۀ تقدیر: امید مهدی‌نژاد (تهران)

بخش سرود و ترانه:

رتبۀ اول: احمد امیرخلیلی (تهران)

رتبۀ دوم: حامد عسگری (تهران)

رتبۀ سوم: عالیه محرابی مریم‌آبادی (یزد)

بخش کودک و نوجوان:

داوران در این بخش هم اثری را حائز رتبۀ اول تشخیص ندادند.

رتبۀ دوم: طیبه شامانی (تهران)

رتبۀ سوم: محمد صارمی شهاب (همدان) و منیره هاشمی (خراسان رضوی)

شایستۀ تقدیر: مریم اسلامی (تهران)

بخش نقد و پژوهش:

رتبۀ دوم: احسان شورابی مقدم (تهران)

رتبۀ سوم: مهرداد نصرتی (کرمان)

غلامرضا کافی (فارس)

اپیزود هشت از دوازده:

سال برگزاری: ۱۳۹۲؛ دبیر جشنواره: عبدالجبار کاکایی

متولی برگزاری: دفتر موسیقی و شعر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی

گزاره‌نویسی از اتاق جشنواره:

جشنوارۀ هشتم را می‌توان سیاسی‌ترین دورۀ جشنوارۀ شعر فجر نامید. اتهام تشکیلِ اتاق اپوزسیون در هستۀ علمی و رقابتی جشنواره و حواشی دعوت از یدالله رؤیایی به مراسم اختتامیۀ جشنواره، بیش از آنکه تمرکز تیم اجرایی و علمی را معطوف به برگزاری کند، درگیرِ دفعِ حواشی و پاسخگویی به اتهام‌ها کرد. درهرصورت با دخل و تصرف‌ها در تخصیص بودجۀ جشنواره و مکانیزم جدید داوری، جشنواره -که همۀ آثار و رأی داوران با اسامی در سایت جشنواره قرار می‌گرفت- با سروصدا و حواشی بسیاری کار خود را به پایان رساند. باید پذیرفت در دورۀ هفتم و هشتم، تمرکز و توجه و اهمیت جشنوارۀ فجر از سوی جامعۀ خبری و ادبی، بیش از سال‌های گذشتۀ آن بوده و دلیل آن، شکل‌گیری هویتِ مستقلِ جشنواره و بخش‌های رقابتی آن بوده است؛ البته که از منظر بسیاری، جشنواره در انتخاب بخش‌ها و نوع داوری‌ها به ثبات نرسید و بحث بر سر منصفانه‌نبودن و چینش داوران از سوی شرکت‌کنندگان، حواشی خاص خود را به همراه داشت.

پایان‌بندی جشنواره:

برگزیدگان شعر آزاد:

لیلا کردبچه، مجید سعدآبادی، رسول پیره

تقدیرشدگان شعر آزاد:

قربان بهاری، شراره کامرانی

برگزیدگان بخش شعر سنتی:

مهدی فرجی، کبری موسوی قهفرخی، صالح دروند، حامد ابراهیم‌پور، محمدحسین ملکیان

تقدیرشدگان بخش شعر سنتی:

جلیل صفربیگی، پانته‌آ صفایی

برگزیدگان شعر محاوره:

مریم بهروزی، عبدالمحمد مقتدایی راد

برگزیدگان شعر بومی:

ظاهر سارایی، حسین بهرامی، شبنم فرضی‌زاده

برگزیدگان بخش شعر کودک:

اسدالله اسحاقی، زهرا موسوی، سعیده موسوی‌زاده

تقدیرشدگان بخش شعر کودک:

حاجیه خاتون حسنی

اپیزود نُه از دوازده:

سال برگزاری: ۱۳۹۳؛ دبیر جشنواره: اسماعیل امینی

متولی برگزاری: بنیاد شعر و ادبیات داستانی

گزاره‌نویسی از اتاق جشنواره:

جشنوارۀ نهم شعر فجر را -با تغییر متولی آن به بنیاد شعر و ادبیات داستانی- باید دورۀ بازگشت به تنظیمات کارخانۀ این جشنواره دانست. با تغییر متولی برگزاری جشنواره، سیستم انتخاب و داوری جشنواره، به‌کلی تغییر کرد و همۀ تجربیات پیش از آن را به دست فراموشی سپرد. نوع برگزاری جشنواره به سیستمی که بیشتر برای انتخاب رمان و داستان در جشنواره‌های ادبی مرسوم است تغییر کرد؛ و البته که دور از ذهن نبوده است! چرا که بنیاد ادبیات داستانی ایران تا قبل از آن، متولی برگزاری جشنواره‌های حوزۀ رمان و داستان بوده است؛ نه شعر! هر چه هست این شیوه برگزاری از جشنواره، منجر به انتقادات فراوانی شد. شیوه‌ای که با انتخاب مجموعۀ شعر مرحوم استاد محمد قهرمان شدت گرفت، جایزه‌ای که به ورثۀ یک شاعر تقدیم شد؛ درحالی‌که باید صرف حمایت از شاعران جوان و بااستعداد و در قید حیات شود. حال جشنوارۀ شعر فجر خوب نبود…

پایان‌بندی جشنواره:

در این مراسم، برگزیدگان بخش شعر کودک و نوجوان معرفی شدند.

کتاب «کیف پول من گرسنه است» اثر فاضل ترکمن از نشر پیدایش، شایستۀ تقدیر شد و کتاب‌های «هم روزنامه، هم کلوچه»، نوشتۀ مریم هاشم‌پور از نشر امیرکبیر و کتاب «غم‌های قلابی»، نوشتۀ شاهین رهنما از نشر کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، به‌طور مشترک، برگزیدۀ این بخش شدند.

در بخش شعر بزرگسال، کتاب «روی جادۀ ابریشم شعر» اثر زنده‌یاد محمد قهرمان برگزیده شد.

در بخش دربارۀ شعر نیز کتاب «روایت سر دلبران»، نوشتۀ قدرت‌الله طاهری از نشر علمی، شایستۀ تقدیر و کتاب «فرهنگ شعر فارسی»، نوشتۀ هیوا مسیح از نشر دوستان، برگزیده شد.

در این مراسم به کتاب‌های شایستۀ تقدیر بخش شعر جایزۀ کتاب سال جمهوری اسلامی، جوایزی اهدا شد. کتاب‌ها به این شرح است:‌

کتاب «چند مجلس از دهۀ اول»، نوشتۀ سید اکبر میرجعفری از نشر ثالث، کتاب «واژگان واژگون»، از محمدرضا طهماسبی، نشر شهرستان ادب و کتاب «باغ در حصار مصائب»، نوشتۀ علیرضا رجب‌زاده کاشانی از نشر شهرستان ادب.

به برگزیدگان جشنواره، ۳۰ سکۀ بهار آزادی، تندیس جشنواره و لوح تقدیر و به شایستگان تقدیر ۵ سکۀ بهار آزادی، تندیس جشنواره و لوح تقدیر اهدا شد.

اپیزود دَه از دوازده:

سال برگزاری: ۱۳۹۴؛ دبیر جشنواره: اسماعیل امینی

متولی برگزاری: بنیاد شعر و ادبیات داستانی

گزاره نویسی از اتاق جشنواره:

بنیاد شعر و ادبیات داستانی، عزم خود را جزم کرده بود که با همۀ حواشی، نوعِ برگزاریِ جشنوارۀ نهم، باز هم از طریق کتاب‌های دریافتی از نشرهای مختلف باشد و آن هم تنها در سه بخش مورد رقابت و داوری قرار گیرند. حواشی این دوره، کمتر و جشنواره هم با تب‌وتاب کمتری کار خود را پیش گرفت. بیماری «داوران این بخش، هیچ اثری را به‌عنوان برگزیده معرفی نکردند!» باز هم به جشنوارۀ فجر سرایت می‌کند و تغییر سازوکار انتخاب، توسط بنیاد شعر و ادبیات داستانی، تأثیری بر اصلاح و تغییر نگرش داورانِ جشنواره -برای حذف این نوع رفتارها با برگزیدگان- نداشته است. درهرصورت جشنوارۀ دهم، بی‌سروصدا و آرام کار خود را به پایان رساند.

پایان‌بندی جشنواره:

نامزدهای بخش شعر کودک و نوجوان: «حال غنچه خوب است»، غلامرضا بکتاش، سورۀ مهر؛ «قد سرسوزن»، ناصر کشاورز، کانون؛ «قصه نمایش کودکان» مجموعۀ ۷ جلدی، مهری ماهوتی، سورۀ مهر؛ «هر گلابی یک چراغ»، کمال شفیعی، سورۀ مهر؛ «هی برف برف هی برف»، سعیده موسوی‌زاده، سورۀ مهر؛ «یک قاچ هندوانه» زهرا داوری، کانون؛ «یک قوری پر از قور»، مریم هاشم‌پور، کانون.

برگزیدگان: «هر گلابی یک چراغ»، نوشتۀ کمال شفیعی از انتشارت سورۀ مهر و «یک قوری پر از قور»، نوشتۀ مریم هاشم‌پور از انتشارات کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان

شایستۀ تقدیر: «قصه نمایش کودکان»، نوشتۀ مهری ماهوتی از انتشارات سورۀ مهر

نامزدهای بخش دربارۀ شعر: «آتش پارسی» دوجلدی، حمید یزدان‌پرست، اطلاعات؛ «از هفت‌پیکر تا هشت‌بهشت»، محمدجعفر محجوب، مروارید؛ «مکتب هرات و شعر فارسی»، حسن نصیری جامی، مولی؛ «نجوم قدیم و بازتاب آن در ادب پارسی»، عباس ماهیار، اطلاعات؛ «نگاهی به شعر سنتی معاصر»، فضل‌الله رضا، اطلاعات.

برگزیده: «نجوم قدیم و بازتاب آن در ادب پارسی»، نوشتۀ عباس ماهیار، انتشارات موسسه اطلاعات

شایستۀ تقدیر: «مکتب هرات و شعر فارسی»، نوشتۀ حسن نصیری‌ جامی، انتشارات مولا

نامزدهای بخش شعر بزرگسال: «بادام هزاره‌ها»، محمدشریف سعیدی، انجمن شاعران ایران؛ «پرتره»، هرمز علی‌پور، نیماژ؛ «دو قدم مانده به خاکستر»، تیرداد نصری، سولار؛ «سپیدخوانی روز»، مفتون امینی، ثالث؛ «سکتۀ سوم»، رضا بروسان، نیماژ؛ «سکوت فرفره کوچکی بود که در باد می‌چرخید»، احمدرضا احمدی، نیماژ؛ «سیبی از باغ زمستان»، جعفر درویشیان، دیباچه؛ «لحظه جهان»، قربان ولیئی، نیستان؛ «مجموعۀ آثار هوشنگ چالنگی»، هوشنگ چالنگی، افراز؛ «مجموعۀ غزل پری‌خوانی»، امیرحسین اللهیاری، قطره.

داوران این بخش، هیچ اثری را به عنوان برگزیده معرفی نکردند!

شایستۀ تقدیر: «پری‌خوانی»، سرودۀ امیرحسین اللهیاری از انتشارات قطره و «سکتۀ سوم»، سرودۀ مرحوم غلامرضا بروسان از انتشارات نیماژ.

اپیزود یازده از دوازده:

سال برگزاری: ۱۳۹۵؛ دبیر جشنواره: محمدکاظم کاظمی

متولی برگزاری: بنیاد شعر و ادبیات داستانی

گزاره‌‌نویسی از اتاق جشنواره:

جشنوارۀ یازدهم فجر، جای آن را داشت تا با شورونشاط بیشتری برگزار شود. با تثبیتِ سبک و سیاق بنیاد شعر و ادبیات داستانی، در سیاست‌گذاری بخش‌های رقابتی این جشنواره و پذیرش توسط شاعران، همچنان جشنواره بی حاشیه و بی‌سروصدا کار خود را به پایان رساند. حال باید دید این سبک از داوری جشنواره، که بررسی اشعار مکتوب و چاپ‌شده در سال گذشتۀ جشنواره است و در هیچ جشنوارۀ معتبری در دنیا مرسوم نیست و بیشتر مختص رمان است تا شعر، تا کِی می‌تواند چراغ جشنوارۀ شعر فجر را روشن نگه دارد!

پایان‌بندی جشنواره:

بخش شعر بزرگسال:

برگزیدگان: «کتاب تردید»، اثر عبدالحمید ضیایی از نشر هزارۀ ققنوس و «ولی به این دیری»، سرودۀ سمانه کهرباییان از انتشارات فصل پنجم

شایستۀ تقدیر: همچنین کتاب «فواره‌ها»، اثر علیرضا سپاهی لایین از انتشارات سپیده‌باوران

دیگر نامزد: «چهار کتاب با جانِ اشیاء»، سیروس نوذری؛ «تاوان کلمات»، عبدالجبار کاکایی، «در این اتاق‌ها»، جواد مجابی و «عطر بیدار زمین»، عمران صلاحی

بخش شعر افغانستان:

برگزیدگان این بخش:

«در خواب‌هایم کودکِ غمگینی‌ست»، روح‌الامین امینی، انتشارات آرمان‌شهر

«دوشنبه‌های کوهی»، سیده تُکتَم حسینی، انتشارات سورۀ مهر

«راهِ ابریشمِ آزادی»، قنبرعلیِ تابش، نشر عرفان

«عقاب‌ چه‌گونه می‌میرد»، ابوطالب مظفری، نشر تاک

«صد غزل»، عفیفِ باختری، انتشارات انجمن قلم افغانستان

بخش دربارۀ شعر:

یازدهمین جشنوارۀ بین‌المللی شعر فجر، در مراسم پایانی خود، تنها برگزیدۀ ۳۰ سکه‌ای خود را معرفی کرد و به اثر نصرالله پورجوادی در بخش «دربارۀ شعر» جایزه داد.

برگزیده: «بابا طاهر؛ شرح احوال و نگاهی به آثار باباطاهر»، نوشتۀ نصرالله پورجوادی، نشر فرهنگ معاصر

دیگر نامزدها: «اخوان، صائب و سبک هندی»، محمدعلی شیخ‌الاسلامی (شیوا) از نشر پرنیان خیال؛ «شعر نو در ترازوی تأویل»، سیاوش جعفری از نشر مروارید؛ «فلسفۀ لاجوردی سپهری»، سروش دباغ از نشر صراط و «بوطیقای سه‌گانی و مسائل آن»، علیرضا فولادی از نشر گفتمان اندیشۀ معاصر

بخش کودک و نوجوان:

برگزیدگان: «قِچ قِچ»، سرودۀ طیبه شامانی از انتشارات کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان و «وای اگر دُم داشتم»، سرودۀ مریم هاشم‌پور از کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان

شایستۀ تقدیر: «آوازهای سیب‌زمینی»، سرودۀ مهدی مرادی از انتشارات کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان

دیگر نامزدها: «با فرفره‌ها به شادی باد بگرد»، سرودۀ بابک نیک طلب، کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان؛ «درخت‌ها برای تو پرنده‌ها برای من»، مهدیه نظری، انتشارات کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان؛ «عروسک‌بازی، پیشی و گوشی و دوست بازیگوش» از سری سنجاقک، پیوند فرهادی، نشر آوای باران و «یک راه کوتاه تا ماه»، شاهین رهنما، نشر پیدایش.

 

اپیزود دوازده از دوازده:

سال برگزاری: ۱۳۹۶؛ دبیر جشنواره: جواد محقّق

متولی برگزاری: بنیاد شعر و ادبیات داستانی

گزاره‌نویسی از اتاق جشنواره:

جشنوارۀ دوازدهم در چهارم بهمن‌ماه یک‌هزار و سیصد و نود و شش، کار خود را از استان زلزله‌زدۀ کرمانشاه آغاز کرد. با همۀ کم سن و سالی این جشنواره نسبت به جشنواره‌های سینما و تئاتر و موسیقی، این شروع خوبی برای جشنوارۀ دوازدهم محسوب می‌شود. شاعران به جای عبور از فرشِ قرمز افتتاحیه، با کفش‌های خاک خوردۀ از قدم‌زدن میان آوارهای کرمانشاه و احوالپرسی با مردم این خطّه، قدم در سالنِ افتتاحیه گذاشتند. امیدواریم این شروع، پایانِ بهتری را نسبت به دوره‌های قبل جشنواره به خود ببیند.

پایان‌بندی جشنواره:

اختتامیۀ جشنوارۀ امسال هم مانند دورۀ قبل در مشهد برگزار می‌شود. مشهد از طرف سازمان آیسسکو به عنوان پایتخت فرهنگی جهان اسلام در سال ۲۰۱۷ یعنی از دی‌ماه ۱۳۹۵ تا دی‌ماه ۱۳۹۶ انتخاب شده است.

 

 

همچنین ببینید

۱۲+۱ کتابی که باید هر غزل‌سرا بخواند

غلامرضا طریقی غزل‌سرایی متبحر است که این‌بار پیشنهادهای برگزیده‌اش را به الفیا ارائه داده است.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *