خانه / دوازدهمین جشنواره شعر فجر / آنچه گذشت(بخش اول)

آنچه گذشت(بخش اول)

مروری بر وقایع و برگزیدگان دوره های مختلف جشنواره ی شعر فجر

اپیزود یک از دوازده:

سال برگزاری: ۱۳۸۵؛ دبیر جشنواره: علیرضا قزوه

متولی برگزاری: دفتر موسیقی و شعر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی

گزاره‌نویسی از اتاق جشنواره:

جشنوارۀ شعر فجر، امروز باید «جشنوارۀ ادبیات فجر» باشد تا تمام هنر ادبیات را در برگیرد و مانند سینما و تئاتر و موسیقی به‌عنوان هنری مستقل، به‌صورت جشنواره‌ای مستقل برگزار شود. جشنوارۀ شعر فجر در حالی کار خود را شروع می‌کند که جشنوارۀ فیلم و تئاتر فجر در حال برگزاری بیست و پنجمین دورۀ خود و جشنوارۀ موسیقی فجر در حال برگزاری دورۀ بیست و یکم خود بوده است. دلیل سکوت بیست‌وچندسالۀ ادبیات و شعر، در میان جشنواره‌های فجر هنوز معلوم نیست؛ آن هم شعر و ادبیات که زودتر از هر هنر و گونۀ هنری با انقلاب و جریان‌های انقلابی همراه شده و نقش غیرقابل‌انکاری داشته است. هرچه هست منتخبین و نامزدهای دریافت این جایزه را آن‌گونه انتخاب کرده‌اند که جبرانِ بیست‌واندی سال بدهکاریِ خود به ادبیات را یکجا بپردازند. نام‌هایی که خود لایق آن بوده‌اند تا جشنواره به نام آن‌ها برگزار شود. نام‌هایی که باید از آن‌ها بابت «یک‌عمر فعالیت هنری» تقدیر می‌شد، در محلی که شأن این بزرگان حفظ شود؛ نه اینکه در بخشِ رقابتی، فقط از یکی از آن‌ها در حوزه‌های مختلف تقدیر شود. این کج‌سلیقگی در اولین دورۀ جشنواره، جای شگفتی دارد که حضرت صائب فرمود:

چون گذارد خشت اول بر زمین معمار کج/ گر رساند بر فلک، باشد همان دیوار کج

پایان‌بندی جشنواره:

۱٫ بخش امام و انقلاب: مهرداد اوستا.

سایر نامزدها: علی معلم دامغانی، قیصر امین‌پور، محمدعلی بهمنی و زکریا اخلاقی.

۲٫ بخش آئینی: سید حسن حسینی و قیصر امین‌پور.

سایر نامزدها: خسرو احتشامی، قادر طهماسبی (فرید)، سعید بیابانکی.

۳٫ بخش جوان: فاضل نظری و سعید میرزایی.

سایر نامزدها: گروس عبدالملکیان و علی‌محمد مؤدب.

۴٫ بخش طنز: ابوالفضل زرویی‌ نصرآباد.

سایر نامزدها: ناصر فیض، رضا رفیع و سیدعبدالرضا موسوی.

۵٫ بخش تصنیف و ترانه: بیژن ترقی و علی معلم دامغانی.

سایر نامزدها: معینی کرمانشاهی، محمدعلی بهمنی و قیصر امین‌پور.

۶٫ بخش شعر کلاسیک: حسین منزوی و محمدعلی بهمنی.

سایر نامزدها: خسرو احتشامی، قیصر امین‌پور و نصرالله مردانی.

۷٫ بخش نو (سپید و نیمایی): طاهره صفارزاده.

سایر نامزدها: شمس لنگرودی، بیژن نجدی، احمدرضا احمدی و سید علی موسوی گرمارودی.

۸٫ بخش کودک و نوجوان: افشین علاء و افسانه شعبان‌نژاد.

سایر نامزدها: طاهره قاسم‌نیا، مصطفی رحماندوست و ناصر کشاورز.

۹٫ بخش فارسی‌زبانان: محمدکاظم کاظمی و لطیف پدرام (افغانستان)، محمدعلی عجمی (تاجیکستان) و ظهیر احد صدیقی (پاکستان).

۱۰٫ بخش ملی و میهنی: مهدی اخوان ثالث.

سایر نامزدها: حسین منزوی، رحیم معینی ‌کرمانشاهی، سلمان هراتی و یدالله بهزاد کرمانشاهی.

اپیزود دو از دوازده:

سال برگزاری: ۱۳۸۶؛ دبیر جشنواره: محمود اکرامی فر

متولی برگزاری: دفتر موسیقی و شعر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی

گزاره‌نویسی از اتاق جشنواره:

دورۀ دوم جشنوارۀ شعر فجر را باید فرزند خلفِ جشنوارۀ اول دانست. هرچه در جشنوارۀ اول تلاش شده بود که جای خالی بیست و اندی سالۀ جشنوارۀ ادبی فجر را با جایزه‌دادن به بزرگترهای شعر جبران کنند و بیشتر از اینکه شاهد برگزاری جشنواره باشیم، شاهد دورهمیِ شاعران بوده‌ایم، به همان منوال، جشنوارۀ دوم هم جاماندگان از تقدیرشدگانِ قطارِ جشنوارۀ اول را سوارِ قطارِ جشنوارۀ دوم کرده تا کم‌کاری بیست واندی ساله و بی‌توجهی نسبت به آن‌ها، با اهدای لوح تقدیر و چند سکه‌ای در بخش کشوری و جوان و همچنین اهدای تقدیرنامه و جایزۀ مالی به دو جین شاعر شهرستانی جبران شود. جشنوارۀ شعر فجر هنوز در حد یک جشنوارۀ کشوری نبوده است؛ چه برسد به بین‌المللی! البته که جشنواره در حال تجربه‌کردن بوده و قطار نوپای فجر در ایستگاه دوم خود به سر می‌برده است.

پایان‌بندی جشنواره:

بخش کشوری: (به هرکدام از برگزیدگان این بخش، لوح تقدیر، تندیس سرو زرین و ۱۴ سکۀ بهار آزادی اهدا شد).

در بخش کودک و نوجوان ناصر کشاورز، شکوه قاسم نیا و بیوک ملکی برگزیده شدند.

در بخش آزاد احمدرضا احمدی، مفتون امینی، حسین سعیدی‌مهدوی (م.مؤید) و محمدباقر کلاهی‌اهری برگزیده شدند.

در بخش اجتماعی منوچهر احترامی، عبدالجبار کاکایی و ناصر فیض برگزیده شدند.

در بخش پایداری و انتفاضه مهدی سعیدی، علیرضا قزوه، حسین اسرافیلی و محمدرضا عبدالملکیان برگزیده شدند.

در بخش آئینی محمدعلی مجاهدی، علی موسوی گرمارودی، محمدجواد غفورزاده (شفق) و قادر طهماسبی (فرید) برگزیده شدند.

در بخش امام و انقلاب یوسفعلی میرشکاک، زکریا اخلاقی، احمد عزیزی و فاطمه راکعی برگزیده شدند.

بخش جوان: (به هرکدام از برگزیدگان این بخش لوح تقدیر، تندیس سرو زرین و ۱۰ سکۀ بهار آزادی اهدا شد).

در بخش کودک و نوجوان، منیره هاشمی (خراسان رضوی) برگزیده شد.

در بخش آزاد، سعید شاد (کردستان) و گروس عبدالملکیان (تهران) به‌طور مشترک برگزیده شدند.

در بخش اجتماعی مهدی فرجی و میلاد عرفان پور به‌صورت مشترک برگزیده شدند.

در بخش پایداری و انتفاضه امید مهدی نژاد از تهران برگزیده شد.

در بخش آئینی آرش پورعلی‌زاده (رشت) و مرتضی حیدری آل‌کثیر (خوزستان) به‌صورت مشترک برگزیده شدند.

در بخش امام و انقلاب محمدحسین ابراهیمی (کرمان) برگزیده شد.

اپیزود سه از دوازده:

سال برگزاری: ۱۳۸۷؛ دبیر جشنواره: علی معلم دامغانی، فاضل نظری

متولی برگزاری: دفتر موسیقی و شعر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی

گزاره‌نویسی از اتاق جشنواره:

شاید بتوان گفت جشنوارۀ سوم فجر، بی‌نظم‌ترین جشنوارۀ فجر تا اینجای کار بوده است. بلاتکلیفی هیئت‌علمی و داوری جشنواره در انتخاب بخش‌های جایزه‌ای و رقابتی، باعث شده است که مثلاً یوسفعلی میرشکاک و عبدالجبار کاکایی و موسوی گرمارودی که سالِ قبل در بخش رقابتی کشوری شرکت داده شده بودند! در این سال، ناگهان به‌عنوان شاعر پیشکسوت از آن‌ها تقدیر شود. این شدّت اختلاف‌نظر میان سیاست‌گذاری جشنوارۀ اول و دوم با جشنوارۀ سوم قابل‌توجه است. نقطۀ روشن این جشنواره بعد از دو دوره برگزاری، بخش‌هایی است که بر اساس قالب‌ها و گونه‌های مختلف ادبی بررسی و تقدیر شده است؛ جدا از مضامین و بخش‌هایی که بیشتر به یک سفارشِ مضمون‌نویسی سراسری بوده است؛ نه جشنواره‌ای ادبی! این شروع و روزنۀ امید برای ایجاد تغییر در جشنواره‌های بعدی را به فال نیک می‌گیریم.

پایان‌بندی جشنواره:

۳۰ شاعر برگزیدۀ بخش تجلیل از شاعران پیشکسوت انقلاب:

حسین آهی، حسین اسرافیلی، ساعد باقری، پرویز بیگی حبیب‌آبادی، مصطفی رحماندوست، حمید سبزواری، بهمن صالحی، قادر طهماسبی، محمدرضا عبدالملکیان، احمد عزیزی، علیرضا قزوه، محمود شاهرخی، مشفق کاشانی، عبدالجبار کاکایی، محمدجواد محبت، جواد محقق، محمدرضا محمدی‌نیکو، سهیل محمودی، علی معلم‌دامغانی، علی موسوی‌گرمارودی، یوسفعلی میرشکاک، سیمین‌دخت وحیدی، فاطمه راکعی، خسرو احتشامی، عباس باقری، محمدعلی بهمنی، بیوک ملکی، ضیاءالدین ترابی، محمدرضا سهرابی‌نژاد و زکریا اخلاقی.

بخش شعر کهن و سنتی: حسین جنتی از ورامین، استان تهران و محمدمهدی سیار از استان فارس (اول)؛ علیرضا بدیع از نیشابور، استان خراسان رضوی و محمدجواد شاه‌مرادی (آسمان) از استان اصفهان (دوم)؛ و مهدی مظاهری خورزنی از استان تهران و مهدی فرجی، کاشان، استان اصفهان (سوم).

بخش شعر نیمایی و سپید: ابراهیم اکبری دیزگاه از استان قم، مجید سعدآبادی از استان تهران و علیرضا لبش از استان قم.

بخش شعر کودک و نوجوان: نفر برتر بخش نوجوان، حسین تولایی از استان تهران است و نفرات برتر بخش کودک، مریم زندی از ملایر، استان همدان و مریم هاشم‌پور از استان تهران هستند.

برگزیدگان بخش عرصۀ شعر امروز انقلاب اسلامی: جعفر ابراهیمی (شاهد)، بیژن ارژن، محمودرضا اکرامی‌فر، صابر امامی، مرتضی امیری‌اسفندقه، اسماعیل امینی، علی انسانی، عباس براتی‌پور، راضیه بهرامی، سعید بیابانکی، موسی بیدج، محمدرضا ترکی، محمدحسین جعفریان، حبیب‌الله چایچیان، عباس چشامی، سعید حدادیان، کاووس حسن‌لی، ابوالقاسم حسینی، سارا حیدری، هادی خورشاهیان، محمود دست‌پیش، احد ده‌بزرگی، خلیل ذکاوت، نرگس رجایی، صادق رحمانیان، غلامرضا رحمدل‌شرفشاهی، محمدرضا رستم‌پور، عبدالرضا رضایی‌نیا، محمد رمضانی‌فرخانی، محمدرضا روزبه، ابوالفضل زرویی‌نصرآباد و مجید زمانی‌اصل.

دیگر برگزیدگان: فاطمه سالاروند، سیدمحمود سجادی، هادی سعیدی‌کیاسری، محمدحسین سعیدی‌مهدوی، عبدالرحیم سعیدی‌راد، مریم سقلاطونی، محمود سنجری، افسانه شعبان‌نژاد، ضیاءالدین شفیعی، حمیدرضا شکارسری، غلامرضا شکوهی، رضا صفریان، کیومرث عباسی‌قصری، افشین علاء، محمدکاظم علی‌پور، مصطفی علی‌پور، محمدجواد غفورزاده، ابوالفضل فاضل نظری، امیر فخر موسوی، ناصر فیض، شکوه قاسم‌نیا، ایرج قنبری، محمدباقر کلاهی‌اهری، شیرینعلی گل‌مرادی، علی‌محمد مؤدب، محمدعلی مجاهدی، مصطفی محدثی‌خراسانی، محمدکاظم مزینانی، شهرام مقدسی، هادی منوری، محمدرضا مهدی‌زاده، سیدعبدالجواد موسوی، سیدعلی اکبر میرافضلی، سیدعلی میرباذل، اکبر میرجعفری، محمدسعید میرزایی، زهره نارنجی، پروانه نجاتی، مجید نظافت، عرفان نظر آهاری، مرتضی نوربخش، منصوره نیکوگفتار، حمید هنرجو، علی هوشمند، صدیقه وسمقی، قربان ولیئی، بهروز یاسمی و سعید یوسف‌نیا.

اپیزود چهار از دوازده:

سال برگزاری: ۱۳۸۸؛ دبیر جشنواره: علی موسوی‌گرمارودی، مرتضی امیری‌اسفندقه

متولی برگزاری: دفتر موسیقی و شعر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی

گزاره‌نویسی از اتاق جشنواره:

اتفاقی که باید در جشنوارۀ دوم می‌افتاد دو سال دیرتر و در جشنوارۀ چهارم افتاد؛ البته مسئولینِ سیاست‌گذاریّ علمی جشنواره، چنان از این‌سوی بام افتادند که نه‌تنها بخش‌های سفارشِ مضمونی جشنواره را به‌کل کنار گذاشتند، بلکه بخش‌های ویژه و حوزه‌های مرتبط به ادبیات را نیز فراموش کردند. بخش‌های رقابتی جشنواره با همۀ استقلالی که از تیترهای بخش‌های سفارشی پیدا کردند و رقابت در قالب‌ها و گونه‌های ادبی مختلف با موضوع آزاد برگزار شد، امّا آن‌قدر ناپخته و کلی بود که حتی همۀ نحله‌های ادبی داخل کشور را هم در برنمی‌گرفت؛ چه برسد به جشنواره‌ای در حد بخش‌های بین‌المللی؛ البته که فشارهای بیرونی به مجموعه‌های برگزارکننده، از نگاه نویسندۀ این سطور بیرون نمانده است؛ امّا درنهایت، خروجی جشنواره‌ای که بیست و اندی سال دیر کرده و حالا که به‌قطار فجر رسیده است و تازه در حال آزمون‌وخطا است و کشمش‌های همیشگی، برگزیدگان آن هستند، در رسانه‌ها و حافظه‌ها ثبت می‌شود.

پایان‌بندی جشنواره:

بخش شعر سنتی:
رتبۀ اول: محمود حبیبی کسبی (تهران)
رتبۀ دوم: پانته‌آ صفایی (اصفهان)
رتبۀ دوم: محمد مرادی (تهران)
رتبۀ سوم: محمدسعید میرزایی (تهران)
شایستۀ تقدیر: محمدرضا طاهری (تهران) و محمدعلی جوشایی (کرمان)

بخش شعر نو:
رتبۀ اول: سینا علی محمدی (تهران)
رتبۀ دوم: محمدحسین نعمتی (تهران)
رتبۀ سوم: امید مردانی بروجنی (بروجن)

بخش شعر کودک و نوجوان:
رتبۀ اول: کبری بابایی (تهران)
رتبۀ دوم: حامد محقق (تهران)
رتبۀ سوم: غلامرضا بکتاش (ملایر)

اپیزود پنج از دوازده:

سال برگزاری: ۱۳۸۹؛ دبیر جشنواره: محمود اکرامی‌فر

متولی برگزاری: دفتر موسیقی و شعر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی

گزاره‌نویسی از اتاق جشنواره:

تا این لحظه که روز ششم بهمن‌ماه سال یک هزار و سیصد و نود شش است و من پشت میز لپ‌تاپ خود نشسته‌ام و گزارش یازده‌سال برگزاری جشنوارۀ بین‌المللی شعر فجر را می‌نویسم، به یاد ندارم که در جشنواره‌ای بین‌المللی، کسی را حائز رتبۀ اول ندانسته باشند و به رتبه‌های بعدی جایزه بدهند؛ بالاخره در هرسال، یکی از بقیه بهتر است؛ مثلا ممکن است در سال قبل، نمرۀ داوران به شعری ۶۰ از ۱۰۰ باشد، درست است که ۴۰ امتیاز از سطح توقع داوران و ایده‌آل پایین‌تر است، ولی نسبت به نفرات زیر نمرۀ ۶۰، او نفر اول است. حالا فرض می‌کنیم کسی ۴ از ۱۰۰ باشد، درست است که نمرۀ قابل‌توجهی نیست ولی او هم نسبت به نمرات پایین‌تر از ۴، نفر اول محسوب می‌شود. وقتی در یک سال همۀ آثار رسیده به جشنواره در سطحی قابل‌قبول نیست؛ یا کیفیت علمی و اعتبار جشنواره در همان حد است یا سطح شعری جامعه؛ شاید هم سطح توقع بیجای داوران، که همۀ آن کاری که در طول سال‌ها برای شعر خود انجام نداده‌اند، توقع دارند جوانان، یک‌ساله انجام دهند. نوع انتخاب در داوری سال پنجم جشنواره، تواناییِ دریافت تمشکِ طلاییِ بدترین نوع انتخاب در جشنواره‌های بین‌المللی را دارد. بازهم تأکید می‌کنم تا این لحظه که روز ششم بهمن‌ماه سال یک هزار و سیصد و نود شش است و من پشت میز لپ‌تاپ خود نشسته‌ام و گزارش جشنوارۀ بین‌المللی شعر فجر را می‌نویسم به یاد ندارم که در جشنواره‌ای بین‌المللی کسی را حائز رتبۀ اول ندانسته باشند و به رتبه‌های بعدی جایزه بدهند، نفر دوم و سومِ انتخاب‌شده در بخش‌های جشنواره، از کجا بفهمند نسبت به چه کسی و چه اندازه‌ای دوم یا سوم هستند؟ نقطۀ مثبت این جشنواره، اضافه شدنِ بخشِ ترانه و تصنیف به بخش‌های رقابتی است که البته این نوع انتخاب، بیشتر سرکوب ترانه و تصنیف بوده است تا تشویق و حمایت!

پایان‌بندی جشنواره:

بخش کلاسیک:

داوران اثری را حائز رتبۀ اول ندانستند.

رتبۀ دوم: مریم آریان قره‌بلاغ (کرج) و محمدجواد آسمان (تهران)

رتبۀ سوم: امیرحسین نیکزاد (کرج)

بخش سپید و نیمایی:

داوران اثری را حائز رتبۀ اول ندانستند.

رتبۀ دوم: علی هوشمند (بوشهر)

رتبۀ سوم: مجید نظافت یزدی (مشهد) و صدیقه مراد زاده (ورامین)

بخش کودک و نوجوان:

رتبۀ اول: بابک نیک‌طلب (تهران)

رتبۀ دوم: مریم اسلامی (تهران)

رتبۀ سوم: حسین تولایی (تهران)

بخش ترانه و تصنیف:

داوران هیچ اثری را حائز هیچ رتبه‌ای ندانستند.

شایستۀ تقدیر: سامیه سلیمی (بندرعباس)، سید حسین متولیان (تهران)، اسماعیل فرزانه (تهران)، مهدی ایوبی (تهران)

اپیزود شش از دوازده:

سال برگزاری: ۱۳۹۰؛ دبیر جشنواره: پرویز بیگی حبیب‌آبادی

متولی برگزاری: دفتر موسیقی و شعر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی

گزاره‌نویسی از اتاق جشنواره:

بیماری مسری «داوران در این بخش، اثری را حائز رتبۀ اول تشخیص ندادند»، از جشنوارۀ پنجم به ششم نیز سرایت کرده است. جشنواره بعد از گذراندن پنج دوره، هنوز در حال تغییر و آزمون خطا است؛ ولی اتفاقِ نادری که در این دوره از جشنواره افتاده است، اضافه‌کردنِ بخش «پژوهش شعر» به بخش‌های رقابتی است. جالب است که تیم علمیِ جشنواره و شورای سیاست‌گذاری آن، بخش‌های مختلف را هرساله به‌صورت تک‌تک و با قطره‌چکان به جشنواره اضافه می‌کنند. هنوز بسیاری از حوزه‌ها و نحله‌های شعر، بلیت سوارشدن بر قطار جشنواره را در بخش رقابتی پیدا نکرده‌اند. درهرصورت می‌توان گفت در جشنوارۀ ششم و بخش‌های رقابتی آن شاهد فضایی شسته‌رفته‌تر از لحاظ توجه به نحله‌های شعری و مرتبط با شعر نسبت به جشنواره‌های قبلی هستیم. اتفاقات این سال جشنواره را به فال نیک می‌گیریم؛ ولی هنوز راه بسیار است.

پایان‌بندی جشنواره:

بخش شعر سنتی:

رتبۀ اول: حسن روشان (بجنورد)

رتبۀ دوم: رضا نیکوکار (رشت)

رتبۀ سوم: شیما احمدی (تهران)

بخش شعر سپید و نیمایی:

داوران در این بخش هیچ اثری را حائز رتبه‌های اول و دوم تشخیص ندادند.

رتبۀ سوم: قربان بهاری (تهران) و سیدرسول پیره (کرج)

شایستۀ تقدیر: حمیدرضا اقبال دوست (صومعه‌سرا) و تیمور آقامحمدی (تبریز)

بخش شعر کودک و نوجوان:

داوران در این بخش نیز هیچ اثری را حائز رتبۀ اول تشخیص ندادند.

رتبۀ دوم: عباسعلی سپاهی یونسی (مشهد)

رتبۀ سوم: فاضل ترکمن (تهران)

شایستۀ تقدیر: سید احمد میرزاده (مشهد) و حمید هنرجو (تهران)

بخش سرود و ترانه:

داوران در این بخش هم اثری را حائز رتبۀ اول تشخیص ندادند.

رتبۀ دوم: امینه دریانورد (بندرعباس)

رتبۀ سوم: یاسر قنبرلو (قزوین)

بخش پژوهش:

در این بخش هم داوران هیچ اثری را حائز رتبه‌های اول، دوم و سوم تشخیص ندادند.

شایستۀ تقدیر: زهرا محدثی (مشهد)، محمد مرادی (شیراز) و محمد گودرزی دهریزی (تهران)

همچنین ببینید

کارنامه (۹)

درآمد: در سال ۱۳۸۴ دکتر محمود احمدی‌نژاد به ریاست ‌جمهوری برگزیده می‌شود. دوران او از …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *