خانه / دوازدهمین جشنواره شعر فجر / شعر در جوایز معتبر ادبی دنیا (قسمت اول)

شعر در جوایز معتبر ادبی دنیا (قسمت اول)

جوایز و فستیوال‌های ادبی در سراسر دنیا، مهم‌ترین جریانِ حمایت و معرفی شاعران و نویسندگان به مخاطبان سراسر جهان است. نه‌تنها بار مادی این جوایز قابل‌توجه بوده، بلکه بار معنوی حاصل از آن نیز می‌تواند پشتوانه هنریِ نویسندگان و شاعران منتخب و حتی نامزدهای آن باشد. اعتبار حاصل از انتخاب شدن در این فستیوال‌ها، نه‌تنها مختص منطقۀ بومیِ برگزارکنندۀ آن جشنواره بوده، بلکه باعث جلب‌توجه تمامی رسانه‌های خبری و منابع هنری جهان خواهد شد. در ادامه تعدادی از این فستیوال‌ها را که در آن‌ها «شعر» نیز سهمی دارد معرفی می‌کنیم؛ البته ذکر دو مورد در ابتدای معرفی فستیوال‌ها و جوایز معتبرِ ادبی دنیا قابل‌توجه است؛ اول اینکه قاطبۀ جوایز ادبی جهان را، مجموعه‌های خصوصی و مستقل برگزار می‌کنند؛ نه مجموعه‌های دولتی؛ دوم اینکه تمام گونه‌های ادبی در کنار یکدیگر مانند شعر، داستان، رمان، نمایشنامه، فیلم‌نامه و… به‌عنوان زیرمجموعۀ ادبیات بررسی و انتخاب می‌شوند.

جایزه نوبل ادبیات (سوئد)

جایزۀ نوبل ادبیات[۱] هرساله توسط فرهنگستان پادشاهی علوم سوئد به نویسندگان، برای مشارکت‌های برجسته در حوزۀ ادبیات تعلق می‌گیرد. بر اساس وصیت‌نامۀ آلفرد نوبل، جایزۀ نوبل ادبیات هرسال باید به کسی اعطا شود که در حوزۀ ادبیات، برجسته‌ترین مجموعۀ آثار را در جهتی آرمانی یا ایدئال خلق کرده‌ باشد. هر جایزه شامل یک مدال، یک دیپلم افتخار و جایزۀ نقدی می‌باشد که در طول سال‌های مختلف، مقدار آن متفاوت بوده ‌است. در سال ۱۹۰۱، مقدار جایزۀ سولی پرودوم، ۷۸۲/۱۵۰ کرون سوئد بود. از سال ۲۰۰۱ تا سال ۲۰۱۱ مقدار جایزه به ۱۰ میلیون کرون افزایش یافت. سال ۲۰۰۸ جایزۀ ۰۰۰/۰۰۰/۱۰ کرونی به ژان-ماری گوستاو لو کلزیو رسید که ارزش آن معادل ۱٫۴ میلیون دلار آمریکا یا اندکی بیش از ۱ میلیون یورو بود. این مقدار از سال ۲۰۱۲ به ۰۰۰/۰۰۰/۸ کرون سوئد کاهش پیدا کرد. آثار منثور با ۷۶ جایزه، بیشترین سهم را در کسب نوبل ادبیات در میان ژانرهای ادبی دارند. پس از نثر، شعر با ۳۳ جایزه، نمایشنامه با ۱۴ جایزه، فلسفه و تاریخ‌نویسی هر کدام با ۳ جایزه در رده‌های بعدی قرار دارند. تنها «ابوالقاسم اعتصام‌زاده» در سال ۱۹۴۴ از ایران نامزد دریافت جایزۀ نوبل ادبیات شده بود که موفق به دریافت آن نشد. شاعرانی که موفق به دریافت جایزۀ نوبل شدند عبارت‌اند از:

  1. سولی پرودوم[۲]؛ شاعر فرانسوی به خاطر به رسمیت شناختن ترکیب‌های ویژۀ شاعرانه‌اش، که گواهی از آرمان‌گرایی می‌دهد، هنرمندی کامل و یک ترکیب نادر از کیفیت‌های قلب و عقل.
  2. بیورنستیرن بیورنسون[۳]؛ شاعر نروژی به خاطر تکریم اصالت، بزرگی و تطبیق‌پذیری اشعار، که همیشه با تازگی الهام و خلوص نادر روحش برجسته شده ‌است.
  3. فردریک میسترال[۴]؛ شاعر فرانسوی به خاطر اشعارش که برای انتقال اندیشه‌هایش، لهجۀ جنوب فرانسه[۵] را برگزید. تلاش‌های او سبب دمیدن جانی تازه در این زبان شد. به سبب ابتکار و نبوغ و اصالت هنری آثارش که انعکاسِ واقعیِ طبیعت و زندگی مردم زادگاهش زبان اکسیتان بوده است.
  4. جوسوئه کاردوچی[۶]؛ شاعر ایتالیایی که نه‌تنها به خاطر توجه به فراگیری عمیق و تحقیق منتقدانه، بلکه بالاتر از آن به‌عنوان تکریم یک انرژی خلاقانه، تازگی سبک، و نیروی شاعرانه که به اشعار شاهکارانه‌اش شخصیت می‌بخشد.
  5. رابیندرانات تاگور[۷]؛ شاعر هندی به خاطر احساسات عمیق‌اش، اشعار تازه و زیبا، که به وسیلۀ آن با مهارت کامل، اندیشۀ شعری خودش را ساخت. بیان اشعار انگلیسی، بخشی از ادبیات غرب است.
  6. کارل آدولف گیلروپ[۸]؛ شاعر دانمارکی به خاطر اشعار غنی و متنوع او که از آرمان‌گرایی نشأت می‌گیرد.
  7. کارل اشپیتلر[۹]؛ شاعر سوئیسی در تقدیر از حماسۀ بزرگ او: بهار المپیک[۱۰].
  8. ویلیام باتلر ییتس[۱۱]؛ شاعر ایرلندی به خاطر اشعار همیشه الهام‌بخش او، که در یک فُرم هنریِ عالی، روحِ یک ملت را برای ما بیان می‌کند.
  9. اریک آکسل کارلفلدت[۱۲]؛ شاعر سوئدی به خاطر اشعار اریک آکسل کارلفلدت.
  10. یوهانس ویلهلم ینسن[۱۳]؛ شاعر دانمارکی به خاطر قدرت نادرِ باروریِ تصویرسازیِ اشعارش که از دامنۀ گسترده و برجستۀ حس کنجکاوی ذهنی و سبک خلاقانه تشکیل شده ‌است.
  11. گابریلا میسترال[۱۴]؛ شاعر شیلیایی به خاطر اشعارش که از احساسات قدرتمندش الهام گرفته شده‌ است و نام او را به‌عنوان نماد آرمان‌گرایی تمام آمریکای لاتین مطرح می‌سازد.
  12. تی. اس. الیوت[۱۵]؛ شاعر بریتانیایی به خاطر سهم برجسته و پیشگام او در شعر امروزی.
  13. پار لاگرکویست[۱۶]؛ شاعر سوئدی برای قدرت هنریِ استقلالِ حقیقیِ ذهن، که او تلاش کرد در شعرش پاسخ‌هایی برای سؤال‌های جاودان مردم پیدا کند.
  14. خوآن رامون خیمنس[۱۷]؛ شاعر اسپانیایی برای اشعار تغزّلی او، که در زبان اسپانیایی به‌منزلۀ یک مثال از روحی بزرگ و هنری خالصانه است.
  15. بوریس پاسترناک[۱۸]؛ شاعر روسی برای موفقیت‌هایِ مهم او هم در شعر معاصر و همچنین احیای رسوم بزرگ حماسی روسی.
  16. سالواتوره کازیمودو[۱۹]؛ شاعر ایتالیایی برای شعرهای بزمی او، که با بیان آتشین کلاسیک، تجاربِ تراژیک زندگی زمان ما را بیان می‌کند.
  17. سن-ژان پرس[۲۰]؛ شاعر فرانسوی برای اوج گرفتنِ پرواز و احضار کردنِ تصورات از اشعارش در یک روش رؤیایی، بازتاب‌دهندۀ شرایط زمان ماست.
  18. گیورگوس سفریس[۲۱]؛ شاعر یونانی برای اشعار برجستۀ او، که از یک احساسِ عمیق نسبت به فرهنگ یونان باستان الهام می‌گیرد.
  19. نلی زاکس[۲۲]؛ شاعر آلمانی به خاطر دراماها و اشعار برجسته‌اش و تفسیری قابل‌لمس در تفسیر سرنوشت یهودیان.
  20. پابلو نرودا[۲۳]؛ شاعر شیلیایی برای اشعارش که نیرویِ عنصری زنده را برای سرنوشت و رؤیاهای یک قاره، به ارمغان می‌آورد.
  21. یوجنیو مونتاله[۲۴]؛ شاعر ایتالیایی به‌پاس اشعارِ متفاوتِ او همراه با حساسیت هنرمندانۀ فوق‌العادۀ او، که تفسیر جدیدی از ارزش انسانی را از دیدگاه متفاوت او به زندگی ارائه می‌دهد و خالی از توهّم است.
  22. ویسنته آله‌ایخاندره[۲۵]؛ شاعر اسپانیایی به‌پاس نوشتنِ اشعار خلاقانه با تصویر کشیدنّ شرایط بشری جهان و جامعۀ امروزی، که درعین‌حال نو شدن شعر سنتی اسپانیایی میان دو جنگ را به نمایش می‌گذارد.
  23. اودیسیاس الیتیس[۲۶]؛ شاعر یونانی به خاطر اشعارش، که در برابر پس‌زمینه‌های سنتی شعر یونانی است، و قدرت لذات جسمانی و مبارزه مدرن فکریِ روشن‌بینانه را برای آزادی و خلاقیّت به تصویر می‌کشد.
  24. چسواو میوُش[۲۷]؛ شاعر لهستانی به‌پاس روشن‌بینی غیرقابل انعطاف و درگیر کردن وجدان‌های انسانی در جنگ‌های شدید جهان.
  25. یاروسلاو سایفرت[۲۸]؛ شاعر جمهوری چک به‌پاس اشعارش که به تازگی ارائه شده‌ است و نوآوری‌هایی که تصویری آزاد از روح سرکش و همه‌کارۀ انسان به نمایش می‌گذارد.
  26. جوزف برودسکی[۲۹]؛ شاعر روسی برای تألیف‌های فراگیرش، آغشته با وضوح فکر و شدّت شاعرانگی.
  27. اکتاویو پاز[۳۰]؛ شاعر مکزیکی به‌پاس نیم‌قرن تلاش در زمینۀ شعر و ادبیات مکزیک.
  28. درک والکوت[۳۱]؛ شاعر سنت لوسیایی به خاطر درخشندگیِ فوق‌العادۀ آثار شاعرانه‌اش و پایداری یک چشم‌انداز تاریخی که حاصل تعهّدی چند فرهنگی است.
  29. شیموس هینی[۳۲]؛ شاعر ایرلندی به خاطر زیبایی و عمقِ اخلاقی اشعارش که معجزات و زندگی گذشته را نمایش می‌دهد.
  30. ویسواوا شیمبورسکا[۳۳]؛ شاعر لهستانی به خاطر نکته‌بینی شعرهایش که به جریان‌های تاریخی و زیست‌شناسی اجازه می‌دهد تا وارد شوند و قطعات واقعیات انسانی را کنار هم بچینند.
  31. هرتا مولر[۳۴]؛ شاعر آلمانی-رمانیایی برای تمرکز بر شعر و نثر ساده برای به تصویر کشیدن دورنمای زندگی کسانی که زندگی‌شان مصادره شده است.
  32. توماس ترانسترومر[۳۵]؛ شاعر سوئدی برای ایجاز نویسی، تصویر شفاف، و ارائۀ تازه‌ای از دسترسی واقعیت به ما.
  33. باب دیلن[۳۶]؛ شاعر آمریکایی برای بیان شاعرانه و خلاقانۀ او در آهنگ‌های عامه‌پسند آمریکایی.

جایزه ادبی جایزه پولیتزر (ایالات‌متحدۀ آمریکا)

جایزۀ پولیتزر[۳۷] جایزه‌ای در روزنامه‌نگاری، ادبیات و موسیقی است که بخش‌های گوناگون دارد. این جایزه معتبرترین جایزۀ روزنامه‌نگاری در آمریکا بوده و هر ساله (از سال ۱۹۱۷) با نظارت دانشگاه کلمبیا به روزنامه‌نگاران، نویسندگان، شاعران و موسیقی‌دانان اهدا می‌شود. این جایزه به نام بنیان‌گذار آن جوزف پولیتزر، روزنامه‌نگار مجاری‌تبار آمریکایی، در سدۀ نوزدهم نام‌گذاری شده ‌است. اولین جایزۀ بخش شعر در سال ۱۹۱۸ به سارا تیزدیل[۳۸] و پس‌ازآن در ۱۹۱۹ به‌طور مشترک به کارل سندبورگ[۳۹] و مارگارت ویددمر به مقالات و نقدهایی که دربارۀ شعر نوشتند بدون داوری و به طور ویژه اهدا شد. در سال‌های ۱۹۲۰ و ۱۹۲۱ هیچ جایزه‌ای به شعر تعلّق نگرفت و پس از آن در سال ۱۹۲۲ جایزۀ شعر پولیتزر به اشعار جمع‌آوری‌شده توسط ادوین آرلینگتون رابینسون[۴۰] اهدا شد. از آن سال به بعد جایزۀ پولیتزر در بخش شعر به‌طور مستمر در همۀ ادوار برقرار بوده و آخرین جایزه در سال ۲۰۱۷ به تایهیمبا جس[۴۱] شاعر معاصر آمریکایی برای مجموعۀ شعرش با عنوان اُلیو[۴۲] اهدا شده است.

جایزه ادبی گنکور (فرانسه)

جایزۀ ادبی گنکور[۴۳] جایزه‌ای است که در پی وصیّت ادموند دو گنکور در سال ۱۸۹۶ بنیان گذاشته ‌شد و به بهترین و خلاقانه‌ترین اثر منثور سال تعلّق می‌گیرد. مجمع ادبی گنکور به‌طور رسمی در سال ۱۹۰۲ میلادی تأسیس و نخستین دورۀ جایزه در روز ۲۱ دسامبر سال ۱۹۰۳ به ژان آنتوان نو[۴۴] برای رمان نیروی دشمن[۴۵] به وی اعطا شد. آکادمی گنکور که بیش از صدسال سابقۀ فعالیت دارد، علاوه بر جایزۀ اصلی خود که هرسال در ماه نوامبر اهدا می‌شود و مهم‌ترین و معتبرترین جایزۀ ادبی فرانسه به شمار می‌آید، جوایز جانبی دیگری نیز دارد مانند جایزۀ گنکور برای اولین رمان نویسنده، جایزۀ گنکور دبیرستانی‌ها، جایزۀ گنکور داستان کوتاه، جایزۀ گنکور شعر، جایزۀ کنگور زندگی‌نامه‌نویسی و جوایز گنکور به انتخاب برخی کشورها مثل بلژیک، سوئیس، تونس، ایتالیا، رومانی و جایزۀ کنگور به انتخاب کشورهای خاورمیانه از جمله ایران. جایزۀ گنکور اولینِ رمان نویسنده در سال ۲۰۱۷ به رمان «مارکس و عروسک» نوشتۀ مریم مجیدی، نویسندۀ سی‌وهفت‌ساله ایرانی-فرانسوی اهدا شد. این نخستین بار بود که یک نویسندۀ ایرانی فرانسوی‌زبان، چنین جایزۀ معتبری را دریافت می‌کند. جایزۀ گنکور در بخش شعر توسط ادریان برتریان[۴۶] در سال ۱۹۱۴ برای تقدیر از یک عمر فعالیت هنری شاعران پایه‌گذاری شد. اولین بار جایزۀ این بخش در سال ۱۹۸۵ برای تقدیر از یک‌عمر فعالیت هنری کلود روی[۴۷] شاعر و مقاله‌نویس فرانسوی به وی اهدا شد. در سال‌های ۱۹۹۳، ۱۹۹۴ و ۲۰۱۴ این بخش برگزار نشده است. آخرین جایزه در بخش شعر و در سال ۲۰۱۷، به فرانک وینایل[۴۸] شاعر و نویسندۀ فرانسوی به‌پاس یک‌عمر فعالیت هنری در زمینه شعر تعلق گرفت.

جایزه ادبی کاستا بوک (بریتانیا)

جایزۀ ادبی کاستا بوک[۴۹] یک جایزۀ ادبی است که هر ساله به بهترین (لذت‌بخش‌ترین) کتاب انگلیسی‌زبانی اهدا می‌شود که نویسندۀ آن ساکن بریتانیا یا جمهوری ایرلند باشد. این جایزه در سال ۱۹۷۱ با نام جایزه ویت ‌برد بوک[۵۰] بنیان نهاده شد که در سال ۲۰۰۶ شرکت کاستا کافی که ارائه‌دهندۀ خدمات قهوه‌خانه‌های زنجیره‌ای در بریتانیا است، اعانت برگزاری این جشنوارۀ ادبی را برعهده گرفت. این جایزه در پنج بخش اصلی و یک بخش ویژه برگزار می‌شود:

  1. رمان
  2. نخستینِ رمان (به نویسندگانی اهدا می‌شود که نخستین رمان خود را به چاپ رسانده باشند.)
  3. کتاب کودک
  4. شعر
  5. زندگی‌نامه
  6. بخش ویژه: داستان کوتاه (بخش جداگانه)

هر یک از پنج نویسندۀ برتر، مبلغ ۵۰۰۰ پوند را به‌عنوان جایزه دریافت می‌کنند. پس از مشخص شدن برندگان این پنج بخش، در میان یکی از این بخش‌های برگزیده، جایزۀ ادبی کاستا بوک سال، به نویسندۀ منتخب اهدا می‌شود. مبلغ این جایزه ۲۵۰۰۰ پوند می‌باشد. همچنین به بهترین نگارندۀ داستان کوتاه در بخش ویژه، مبلغ ۳۵۰۰۰ پوند جایزه اهدا می‌شود. سال ۱۹۷۱ اولین جایزۀ شعر را جفری هیل[۵۱] شاعر انگلیسی برای مجموعۀ شعر کلیسای مرسی[۵۲] دریافت کرد. از سال ۱۹۷۲ تا ۱۹۸۴ هیچ جایزه‌ای در بخش شعر به کسی تعلق نگرفته است. سال ۱۹۸۵ داگلاس دان[۵۳] شاعر اسکاتلندی برای مجموعه شعر Elegies این جایزه را دریافت کرد. آخرین جایزۀ این بخش در سال ۲۰۱۷ به هلن دانمور[۵۴] شاعر انگلیسی برای مجموعۀ شعر در داخل موج[۵۵] اهدا شد.

[۱]. Nobel Prize in Literature

[۲]. René François Armand (Sully) Prudhomme

[۳]. Christian Matthias Theodor Mommsen

[۴]. Frédéric Mistral

[۵]. زبان اکسیتان (occitan) از زبان‌های رومی‌تبار است که در بخش‌هایی از جنوب فرانسه، شمال‌غربی ایتالیا، موناکو و کاتالونیای اسپانیا صحبت می‌شود. به این مناطق، گاه به‌طور غیررسمی اوکسیتانیا گفته می‌شود. زبان اکسیتانِ نو نزدیک‌ترین خویشاوند زبان کاتالان است.

[۶]. Giosuè Alessandro Giuseppe Carducci

[۷]. Rabindranath Tagore

[۸]. Karl Adolph Gjellerup

[۹]. Carl Spitteler

[۱۰]. بهار المپیک نام یکی از مجموعه شعرهای وی است.

[۱۱]. William Butler Yeats

[۱۲]. Erik Axel Karlfeldt

[۱۳]. Johannes Vilhelm Jensen

[۱۴]. Gabriela Mistral

[۱۵]. Thomas Stearns Eliot

[۱۶]. Pär Fabian

[۱۷]. Juan Ramón Jiménez

[۱۸]. Boris Pasternak

[۱۹]. Salvatore Quasimodo

[۲۰]. Saint-John Perse

[۲۱]. Giorgos Seferis

[۲۲]. Nelly Sachs

[۲۳]. Pablo Neruda

[۲۴]. Eugenio Montale

[۲۵]. Vicente Aleixandre

[۲۶]. Odysseas Elytis

[۲۷]. Czesław Miłosz

[۲۸]. Jaroslav Seifert

[۲۹]. Joseph Brodsky

[۳۰]. Octavio Paz Lozano

[۳۱]. Derek Alton Walcott

[۳۲]. Seamus Heaney

[۳۳]. Wisława Szymborska

[۳۴]. Herta Müller

[۳۵]. Tomas Gösta Tranströmer

[۳۶]. Bob Dylan

[۳۷]. Pulitzer Prize

[۳۸]. Sara Teasdale

[۳۹]. Carl Sandburg

[۴۰]. Edwin Arlington Robinson

[۴۱]. Tyehimba Jess

[۴۲]. Olio

[۴۳]. Prix Goncourt

[۴۴]. John Antoine Nau

[۴۵]. Enemy Force

[۴۶]. Adrien Bertrand

[۴۷]. Claude Roy

[۴۸]. Franck Venaille

[۴۹]. Costa Book Awards

[۵۰].Whiteboard Book

[۵۱]. Geoffrey Hill

[۵۲]. Mercian Hymns

[۵۳]. Douglas Dunn

[۵۴]. Helen Dunmore

[۵۵]. Inside the Wave

*احمد امیرخلیلی،شاعر، ترانه‌سرا و پژوهشگر ادبی است. او برگزیده‌ی دوره‌ی هفتم شعر فجر در بخش سرود و ترانه بوده و از او «تحت پیگیرد قانونی» منتشر شده‌است.

همچنین ببینید

شعر بچه یتیم وزارتخانه است

اسماعیل امینی جمع آب و آتش است. آرامش آب را در چهره‌اش و داغی پنهان …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *