خانه / روایت / پا به پای جنگ

پا به پای جنگ

مروری بر نامزدهای بخش مستندگاری دهمین دوره جایزه جلال

مکان در بین نامزدهای این دوره ی جایزه ی جلال سهم زیادی را به خودش اختصاص داده است. «نگاهی به دروازه غار» نوشته‌ی «احمد مسجد جامعی»، «سفر دیدار» دکتر «محمدرضا توکلی صابری» و «آنک پاریس» به قلم «جلال‌الدین کزازی» سه نامزدی هستند که تک‌نگاری از یک مکان را موضوع کتاب خود کرده‌اند.
احمد مسجدجامعی را بیشتر به دورانی که متصدی وزارت فرهنگ بود می‌شناسیم؛ مسوولی که از سال ۹۲ و بعد از ریاست شورای شهر تهران جمعه‌های خود را در محله‌های تهران گذراند تا شناختی بهتر نسبت به مکانی که اداره می‌کند داشته باشد. کتاب نگاهی به دروازه غار ماحصل چند جمعه‌ای است که او در این محله گذرانده و مشاهدات خود را به همراه عکس ثبت کرده است. به گفته‌ی خودش او قبلتر از این چنین کار پژوهشی را نیز درباره‌ی محله‌ی عودلاجان هم انجام داده بود. علاوه بر موضوع کتاب که جای خالی آن در مستندنگاری دیده می‌شود، بیان جزییات محله‌ و تاریخی که بر آن گذشته است، فرهنگ جاری در بین مردم از زبان خودشان و مشاهده‌های نگارنده، توجه به اجزای فرهنگی از جمله خوراک و پوشاک و آداب و رسوم جاری و سنتی گذشته، شناسایی افراد شاخص یا دلایل نامگذاری هر بنا و محله از دقت او خبر می‌دهد.
واژگان مورد استفاده کزازی در آنک پاریس از جنس گویش عامه و الفاظ رایج در کتابها نیست اما شیوه استفاده از آنها به گونه‌ای است که در متن خواناست و کم پیش می‌آید که خواننده نیازمند رجوع به بخش فرهنگ واژگان باشد. خودش معتقد است که کتابش «آفرینشگرانه است. خشک و دژم نیست.» نیز از آن رو که درونمایه‌ای ادبی و فرهنگی دارد و با پاسداشت فرهنگ ایران زمین به کاوش در فرهنگی دیگر می‌پردازد، کتابی غنی از اطلاعات گسترده است.

چند سالی است که سنت پا جای پای نویسنده‌ای معروف گذاشتن و روایت کردن سفرهایش به زبان و با تغییرات امروزی رواج یافته است. «سفر دیدار» اثر دوم محمدرضا توکلی صابری است که او به دنبال روایت سفرهای ناصرخسرو در کتاب اولش، این‌بار بدخشان را روایت می کند. «سفر برگذشتنی» سفرنامه‌ی دیگر این نویسنده است که در دوره‌ی هفتم جایزه‌ی جلال برگزیده‌ی بخش مستندنگاری شده بود. دشواری راه، خطر طالبان و دل زدن به دریا و اعتماد به افرادی که نمی‌شناسد، از سختی‌های سفر توکلی بوده اما در روایت او همه در مغناطیس حکیم ناصرخسرو گم می‌شوند.

نوشتن از جنگ آن هم در قالب روایت و مستند قدیمی نمی‌شود. هنوز سوژه‌های دست نخورده‌ای پیدا می‌شوند که کسی به سراغشان برود و روایت کند. دو نامزد دیگر این بخش جنگ و حواشی آن را موضوع خود کرده‌اند و هر دو به قلم دو نویسنده‌ی زن نوشته شده‌اند.
«اتاق شماره ۲۴» به قلم «صبریه فلاح‌حسینی»، دختری کرد با روزگاری پر خاطره از دوران جنگ نوشته شده است. فلاح حسینی در اثر اول خود و روایت زندگی مهاجرین آنقدر موفق بوده است که توانسته نظر هیئت داوران بخش مستند را به خود جلب کند. آنچه مخاطب را در  این کتاب همراه کتاب می‌کند خاطره‌ها و اتفاق‌هاست که نشان از زندگی پرفراز و فرود زنی دارد که هنوز در ادبیات عامه جنگ به خوبی جای خود را باز نکرده است.
«ملا صالح» اثر دیگری است که حاشیه‌ی جنگ، یعنی سرگذشت یک مترجم عربی در اردوگاه‌های عراق را روایت می‌کند. «رضیه غبیشی» آبادانی و مانند دیگر رقیب خود، اثر اولی است. دو زن که در اولین اثر خود جنگ را سوژه ی روایت کرده‌اند.

به خلاف نامزدهای دوره‌ی قبل این بخش مانند «ر»، «بی‌تعارف درباره‌ی جمال‌زاده» و «فرنگیس» که عمدتا شخصیت محور بودند، آثار این دوره به لحاظ پرداخت به مکان نوآوری دارند. دو نفر از نامزدها به لحاظ جایگاه سیاسی و ادبی شناخته شده‌تر از دو نفر دیگر هستند. دکتر صابری توکلی هم ساکن آمریکاست اما علاقه مندی‌اش به سفرنامه نویسی او را تا نامزدی دهمین دوره‌ی جایزه ی جلال کشانده است. باید منتظر بود و دید تا سه داور این بخش یعنی «مریم برادران» که خود مستندنگار و نویسنده‌ی کتاب «ر» است و سال گذشته برگزیده‌ی همین جایزه شد؛ «مرتضی سرهنگی» که نامش با روایت‌های جنگ گره خورده است و «مصطفی رحیمی» که او هم پژوهشگر و نویسنده‌ی ادبیات دفاع مقدس است؛ به کدام یک از نامزدها رای بیشتری می‌دهند.

همچنین ببینید

ملاصالح؛ سرگذشت مترجم اسرای ایرانی در عراق

به روایت: رضیه غبیشی بیست و سه مرد از کوچه و پس کوچه های شهر …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *