خانه / پرونده / شش ساله شدنت مبارک خانه ی من

شش ساله شدنت مبارک خانه ی من

دخترخاله چند ماه بعد از اعلام شواهد و قراینی که بر مادر بودنش گواهی می‌‌داد غیب شد؛ غیب شدن نه به معنای گم شدن و هرگز پیدا نشدن، بلکه به معنای محو شدن از جمع‌‌های خانوادگی و شرکت نکردن در میهمانی‌‌ها و دورهمی‌‌های فامیل. این غیب شدن نه تنها حضور فیزیکی او را دربرمی‌‌گرفت، بلکه او حتی از هر گونه حرف زدن تلفنی و مجازی هم دوری می‌‌جست.

 اوایل، زن‌‌ها و خردمندان فامیل این رفتار را حمل بر شرم و حیا گذاشتند؛ چند ماهی که جوان‌‌ترهایی که به علوم روان‌‌شناسی و فلسفه‌‌ی اگزیستانسیالیسم معتقد بودند، اسم این نوع واکنش در برابر بزرگ‌‌ترین پدیده‌‌ی هستی – یعنی مادر شدن و پروراندن یک موجود زنده در زهدان خویش – را افسردگی نامیدند. اما همه‌‌ی این نام‌‌ها و بیماری‌‌ها و پرس‌‌وجوهای دور و نزدیکِ آشنایان هیچ تاثیری در غیبت صغرای او نداشت و کماکان تا ماه‌‌ها هیچ کس او را ندید. کم‌‌کم شایعات و حدس و گمان‌‌ها بود که قصه‌‌ی دخترخاله را عجیب و پیچیده کرد.

من در پرسرعت‌‌ترین شهر دنیا زندگی می‌‌کنم. تحقیق‌‌های آماری نشان داده است که در این شهر، آدم‌‌ها به جای قدم زدن در حال دویدن هستند و به طور متوسط دو برابر سایر قدم‌‌زنان کشورهای گوناگون، سرعت دارند. یکی از غریب‌‌ترین مثال‌‌هایی که من با چشم‌‌های خودم دیدم مرد چینیی بود که در یک دستش لپ‌‌تاپی باز بود و داشت چیزی می‌‌خواند، در دست دیگرش یک تکه پیتزای نیم‌خورده بود و در همین حالت داشت به سرعت از خیابان رد می‌‌شد.

مادرم معتقد است من در نه ماهگی متولد شده‌‌ام اما من نمی-توانم خیلی به این حرف اتکا کنم. حدوداً سی سال از آن روز می‌‌گذرد و شواهد رفتاری و نوع زندگی من چیز دیگری را نشان می‌‌دهد.

بدین ترتیب، من و شهری که در حال حاضر در آن زندگی می‌‌کنم دو دوست یگانه و همدل هستیم که با هم در حال دویدن تا ناکجایی شتابان هستیم. در این شهر، تنه زدن برای زودتر رسیدن به آن لامکانِ ناپیدا کاملاً معقول و موجه است.

درهای بزرگ ساختمان‌‌ها و ورودی‌‌های مترو با سرعت باز و بسته می‌‌شوند و ممکن است اگر ثانیه‌‌ای دیر برسید، در با صورت شما برخورد کند. پله‌‌های برقی به دو قسمت تقسیم می‌‌شوند؛ در یک سمت آن، آدم‌‌ها پشت سر هم ایستاده‌‌اند و پله‌‌ها آن‌‌ها را بالا و پایین می‌‌برند و در طرف دیگر، عده‌‌ای روی پله‌‌های برقی در حال دویدن هستند. اگر شما از دسته‌‌ی آدم‌‌هایی هستید که می‌‌خواهید روی پله‌‌برقی بایستید، باید سمت چپ قرار بگیرید و در غیر این صورت با کلمات “اف”دارِ دوندگان پرسرعت مواجه خواهید شد.

این شهر مثل تهران و همه‌‌ی شهرهای بزرگ دنیا، خشن و پرسرعت و کلافه است، اما یک چهره ی عجیب دیگر هم دارد که با شکیبایی و بردباری نمایان می‌‌شود؛ رخساری که وقتی آشکار شد، مرا به بازبینی دوباره‌‌ی من و مفاهیمی همچون سرعت، غنیمت، زمان و فرصت وادار کرد.

۳٫

دخترخاله‌‌ام در هاله‌‌ای از ابهام زندگی می‌‌گذراند و آدم‌‌ها به همه‌‌ی اتفاقات پیرامون زندگیش شک کرده بودند. فکر می‌‌کردند حتماً دچار توهم مادر بودن است یا شاید مشکل جدی خانوادگی دارد یا اتفاق خاصی برای سلامتیش رخ داده. هنوز قصه‌‌ها ادامه داشت که کم‌‌کم خاله نیز به جبهه‌‌ی دخترخاله پیوست. کم‌‌صحبت شده بود و در جواب سوال‌‌هایی که مربوط به دخترش و شرایطش می-شد مضطرب نشان می‌‌داد و بحث را به طرفه‌‌العینی عوض می‌‌کرد. نه ماه و بیشتر از زمانی که او رسماً اعلام کرده بود که صدای قلب موجودی زنده را در درون ِخود شنیده است، گذشته بود. به تدریج نجواهایی شنیده می‌‌شد که او دو بچه دارد؛ دو بچه‌‌ی دوقلو.

تا مدت‌‌ها هیچ کس درک نمی‌‌کرد که چرا دلیل غیب شدن او دوقلوها هستند. دوقلو داشتن یک اتفاق خاص و جالب محسوب می-شد؛ تا این که کلمه‌‌های این جمله هر کدام پس از گذران ماه‌‌ها به یکدیگر وصل شدند و معنی جمله تمام و کمال، حق مطلب را ادا کرد: “اکسیژن ده دقیقه دیر به دوقلوها رسیده است.”

سه سال از این جمله می‌‌گذرد. سه سال است دخترخاله را ندیده-ام. هیچ کس او را ندیده است. او نمی‌‌تواند با این مضاف و مضاف‌‌الیه به سادگی کنار بیاید: “مادر دوقلوهای کم‌‌توان”. چاره‌‌ای که او پیش گرفته، پنهان کردن خودش و بچه‌‌هایش از انظار عموم است.

۴٫

کلمه‌‌ی “معلول” را به فارسی در مستطیل سفید و ساده‌‌ی گوگل می-نویسم. یک خط ویکی پدیای فارسی و بقیه‌‌ی خط‌‌ها و صفحه‌‌ها به انگلیسی نوشته است.  معلول بودن به زبان شیرین فارسی به اندازه‌‌ی یک خط معنی‌‌دار است و پس از آن به سرعت در پشت کلمه-های آن خط پنهان می‌‌شود؛ دقیقاً مثل رفتار او که خودش را از نگاه‌‌های مهربان و درس عبرت شدن‌‌ها و یادآوری شکرگزار بودن‌‌ها و آه‌‌های معنی‌‌دار کش‌‌دار مخفی کرده بود.

ویکی پدیا به من می‌‌گفت: فرد کم‌توان یا فرد معلول به کسی گفته می‌شود که بر اثر ضایعه‌‌ی جسمی، ذهنی، روانی یا توأم، اختلال مستمر و قابل توجهی در سلامت و کارآمدی عمومی وی ایجاد گردد، به طوری که موجب کاهش استقلال فرد در زمینه‌های اجتماعی و اقتصادی شود. این گروه شامل افراد ناشنوا و نابینا و همچنین معلولان جسمی و معلولان ذهنی هستند.

کلمه را عوض کردم و دوباره به فارسی نوشتم “داستان‌‌های معلولین”. امیدی مجهول داشتم که شاید یکیشان داستان زندگی مسکوت دخترخاله‌‌ی من باشد.

داستان‌‌هایی خواندم از “سعید” که با دست و پایی که نداشت در دریا شنا می‌‌کرد و می‌‌رفت غواصی و از آسمان پایین می‌‌پرید. آرزوی او یک گروه دوستانه و ماجراجو بود برای پرواز و شنا کردن.

از ” فاطمه” خواندم که آرزویش “داشتن اتاقی از آن خود” است تا با انگشت‌‌های پایش، رنگ بپاشد به سفیدیِ کاغذها و امید به روزی دارد که داستان‌‌ها و نقاشی‌‌هایش در یک کتاب چاپ بشوند.

و در پایان از خانه‌‌هایی خواندم که قرار بوده در هشتگرد مخصوص معلولان بسازند؛ مسکن مهرهایی که مصداق راستین “در آن شهری که مردانش عصا از کور می‌‌دزدند” شده بود. در میانه‌‌ی ساخت مسکن‌‌ها و پروژه‌‌ی ساختمان‌‌سازی، شش میلیارد از بودجه غیب شده بود و حالا هر سال معلولین جمع می‌‌شوند و شمع‌‌های مسکن‌‌های نداشته‌‌شان را دور هم فوت می‌‌کنند و جشنی می‌‌گیرند بر بی‌‌معنایی مهر و وعده‌‌های ناتوانِ مهربان.

۵٫

متروی ولیعصر شلوغ است و آدم‌‌ها خسته و بی‌‌حوصله از کنار هم می‌‌دوند. پله‌‌برقی جایی برای ایستادن و پشت سر هم قرار گرفتن ندارد و در سمت پله‌‌های معمولی، صفی غیرمعمول و ترافیکی انسانی تشکیل شده است. بعضی‌‌ها خیلی سریع از لابه‌‌لای جمعیت راهی پیدا می‌‌کنند و پایین می‌‌روند. من یکی از آن‌‌ها هستم. وقتی به منشأ صف می‌‌رسم، پیرمردی را می‌‌بینم که با عصا آرام در حال پایین آمدن از پله‌‌هاست. آدم‌‌های پشت سرش عصبی هستند و پچپچه‌‌های خشم به وضوح شنیده می‌‌شود. پیرمرد سرش را بالا نمی‌‌آورد؛ به آرامی با عرق‌‌هایی که روی گوشش نشسته عصا می-زند.

۶٫

راننده‌‌ی اتوبوسِ شهر شلوغ و پرسرعتمان هرگز در برف و باران بیشتر از سی ثانیه در ایستگاه اتوبوس منتظر نمی‌‌ماند. حتی یک بار مرا سمت دیگر خیابان دید که منتظر بودم تا چراغ سبز شود و به اتوبوس برسم اما با مهربانی – یا شاید بدجنسی – لبخندی زد و رد شد. آن روز هم  که زد روی ترمز و اتوبوس را نگه داشت و توقف کامل کرد، همان لبخند و رژ کالباسی را بر لب داشت. من در صندلی عقب مسافران نشسته بودم. راننده پیاده شد و از خانم پیری که روی ویلچر نشسته بود، با طمأنینه همه‌‌ی وسایلش را گرفت. دست پیرزن را گرفت و از ویلچر پیاده‌‌اش کرد. ویلچر را در قسمت زیرین اتوبوس جاسازی کرد. دکمه‌‌ی اتوبوس را زد و قسمت ورود مسافران و پله‌‌های جلو اتوبوس به صورت اتومات پایین آمد و به کف زمین چسبید. راننده شانه‌‌های پیرزن را گرفته بود و بدون هیچ عجله‌‌ای به قسمت جلویی اتوبوس – ده صندلی اول که به معلولان اختصاص دارد و با بقیه‌‌ی صندلی‌‌های اتوبوس کمی متفاوت است – آورد. یکی از صندلی‌‌هایی که به شکل ویلچر باز می‌‌شود را با آرامش درست کرد و قسمت‌‌های مختلف صندلی را ساخت. پیرزن به سختی روی صندلی نشست.

همه‌‌ی این مراحل که هر کدام به کندی انجام می‌‌گرفت، بیست دقیقه‌‌ی کامل طول کشید. من به چهره‌‌ی آدم‌‌ها نگاه می‌‌کردم؛ به همان‌‌هایی که مرا تنه می‌‌زدند تا زودتر به قطار برسند؛ به راننده‌‌ی خانمی که همیشه پایش را روی گاز می‌‌گذاشت و لبخند کالباسی تحویلت می‌‌داد؛ به صداها و نجواهایی که شنیده نمی-شد؛ به غرهایی که نبود؛ که همه‌‌ی اتوبوس و همه‌‌ی فضای شهر، مسکوت بود و صبوریی بسیار غریب که از این دوندگان ماراتن انتظار نمی‌‌رفت.

آن روز وقتی از اتوبوس پیاده شدم، چشم‌‌هایم به سیمای دیگری از شهر باز شده بود. به قسمت مخصوصی از خیابان که برای ویلچرهای برقی طراحی شده بود و معلول‌‌های جوان و پیر در آن به سرعت می‌‌راندند. به آسانسورهای بزرگ و جادارِ مخصوص معلولین و ویلچرها که در همه‌‌ی ساختمان‌‌ها و متروهای شهر تعبیه شده بود نگاه کردم. به دکمه‌‌های مخصوص معلولین برای باز کردن درهای سنگین آپارتمان‌‌ها دقت کردم. به سرویس‌‌های بهداشتیی که بزرگ‌‌تر از حد معمول بود و در ترمینال‌‌ها جاسازی شده بود و…

آن‌‌ها در همه جای شهر دیده می‌‌شدند. آن‌‌ها با عصاها و ویلچرهایشان زیر آفتاب زندگی می‌‌کردند. مجبور نبودند خودشان را پنهان کنند. مجبور نبودند غرولندهای ناخوشایند را بشنوند و با شرمساری خودشان را به نشنیدن بزنند. مجبور نبودند بچه‌‌هایشان را از حرف  و صدا و قصه‌‌های عبرت حفظ کنند. آن‌‌ها بخشی از سرعت زنده و پویای شهر بودند؛ بخشی که تعادل را در شهر برقرار می‌‌کرد و تعجیل و زمان را معنای دیگری می‌‌بخشید.

همچنین ببینید

تردید در وجود داشتن یا نداشتن بعضی اعضای یک جامعه

غلامرضای فیلم مادر علی حاتمی با بازی اکبرعبدی را به خاطر بیاورید که با تمام …

۲ نظرات

  1. سلام راضی عزیزم
    این بار هم عالی بود و البته متفاوت
    جزئیات به خوبی فضای داستان را ملموس میکرد
    و جالب اینکه موقع خوندن داستان حس کردم اون عجله و سرعتی که ازش نوشتی توی جمله ها هست…گویی کلمه ها با سرعت نوشته شده و پیش میرفتند!
    موضوع جدید بود و زیرکانه چون کمتر بهش پرداخته شده
    در کل لذت بردم
    یه داستان حسابی بود :-*

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *