خانه / داستان / یک گل سرخ برای امیلی

یک گل سرخ برای امیلی

اثر ویلیام فاکنر، ترجمه نجف دریابندری، نشر نیلوفر

وقتی که «میس امیلی گریرسن» مرد، همه‌ی اهل شهرِ ما به تشییع جنازه‌اش رفتند. مردها از روی تاثر احترام‌آمیزی که گویی از فروریختن یک بنای یادبود قدیمی در خود حس می‌کردند و زن‌ها بیشتر از روی کنجکاوی برای تماشای داخل خانه‌ی او که جز یک نوکر پیر –که معجونی از آشپز و باغبان بود– دست‌کم از ده سال پیش به این‌طرف کسی آن‌جا را ندیده‌ بود.
این خانه، خانه‌ی چهارگوش بزرگی بود که زمانی سفید بود و با آلاچیق‌ها و منارها و بالکون‌هایی که مثل طومار پیچیده بود، به سبک سنگین قرن هفدهم تزیین شده بود و در خیابانی که یک وقتی گل سرسبد شهر بود
قرار داشت. اما به گاراژها و انبارهای پنبه دست‌درازی کرده بودند؛ حتی یادبودها و میراث اشخاصی مهم و اسم و رسم‌دار را از آن صحنه زدوده بودند. فقط خانه‌ی میس امیلی بود که فرتوتی و وارفتگی عشوه‌گر و پا برجای خود را میان واگون‌های پنبه و تلمبه‌های نفتی افراشته بود –وصله‌ی ناجوری بود قاطی وصله‌های ناجور دیگر.
و اکنون میس امیلی رفته بود تا در گورستانی که مست بوی صندل است، به مردگان مهم و باصلابتی بپیوندد که میان گورهای سرشناس و گمنام سربازان ایالت متحده و متفقین که در جنگ جفرسن به خاک افتادند، آرمیده‌اند.
زندگی شهر برای میس امیلی به‌صورت یک عادت دیرینه، یک وظیفه، یک نقطه‌ی توجه، یا یک نوع اجبار موروثی درآمده بود؛ و این در سال ۱۸۸۴، از روزی شروع می‌شد که «کلنل سارتوریس شهردار» _همان کسی که قدغن کرده بود هیچ زن سیاهی نباید بدون روپوش به خیابان بیاید_ میس امیلی را از تاریخ فوت پدرش به بعد، برای همیشه از پرداخت مالیات معاف کرده‌بود. نه اینکه میس صدقه بپذیرد، بلکه کلنل سارتوریس داستان شاخ و برگ‌‌داری از خودش درآورده بود، به‌این معنی که پدر میس‌ امیلی پولی از شهر طلبکار بوده و شهر به خاطر صرف خودش ترجیح می‌داد که قرضش را به این طریق بپردازد. البته چنین داستانی را فقط آدمی از نسل و طرز تفکر کلنل سارتوریس می‌توانست از خودش بسازد و فقط زن‌ها می‌توانستند آن را باور کنند. وقتی که آدم‌های نسل بعدی، با طرز تفکر تازه‌ی خود، شهردار و عضو انجمن شهر شدند، این قرار مختصر نارضایتی‌ای ایجاد کرد. اول سال که شد، یک برگ ابلاغیه‌ی مالیات توسط پست برای میس امیلی فرستادند. ماه فوریه آمد و از جواب خبری نشد. آن‌وقت یک نامه‌ی رسمی نوشتند و از او خواهش‌کردند که سر فرصت سری به مقر «شریف» بزند. یک هفته بعد خود «شریف» یک نامه به او نوشت و تکلیف کرد که به دیدنش برود، یا اینکه اتومبیلش را برای او بفرستد. در پاسخ یادداشتی دریافت کرد که روی یک برگ کاغذ کهنه‌ی قدیمی به خط خوش ظریف و روان، با جوهر رنگ باخته‌ای نوشته شده بود؛ به این مضمون که ایشان دیگر از منزل بیرون نمی‌روند. برگ ابلاغیه‌ی مالیات هم بدون شرح و توضیحی به یادداشت ضمیمه شده‌بود. انجمن شهر جلسه‌ی مخصوصی تشکیل داد. هیئتی مامور ملاقات با او شد. اعضای هیئت رفتند و در زدند. دری که هشت یا نه سال یا بیشتر بود که کسی از میان آن نگذشته بود _از همان زمانی که میس امیلی تعلیم نقاشی چینی را ترک کرده‌بود. همان پیرمرد سیاهی که نوکر میس امیلی بود، اعضای هیئت را به داخل سالن دنج و تاریکی راهنمایی کرد. از این سالن یک پلکان به‌ میان تاریکی‌های بیشتری بالا می‌رفت. بوی زهم گرد و خاک می‌آمد. بوی سرد و مرطوبی بود. پیرمرد سیاه آنها را به سالن پذیرایی راهنمایی کرد. سالن با مبل‌های سنگینی که روکش چرمی داشتند آراسته شده‌بود. وقتی که سیاه پرده‌ی یکی از پنجره‌ها را کنار زد، دیدند که چرم مبل‌ها ترک‌ترک شده است و وقتی که نشستند، غبار رقیقی آهسته و تنبل‌وار از اطراف ران‌هایشان بلند شد و با ذرات کاهل خود، در تنها شعاع آفتاب که از پنجره می‌تابید، دور خودش پیچ و تاب خورد. تصویر مدادی میس امیلی، در یک قاب اکلیلی تاسیده [خسته و کوفته]، روی سه پایه‌ی نقاشی گذاشته شده‌بود.
وقتی میس امیلی وارد شد آنها از جا پا شدند. میس امیلی زن کوچک اندام چاقی بود که لباس سیاهی به تن داشت. زنجیر طلایی نازکی تا کمرش پایین می‌آمد و زیر کمربندش ناپدید می‌شد. به یک عصای آبنوس که سر طلایی تاسیده‌ای داشت تکیه داده بود و شاید به همین جهت بود که آنچه در دیگری ممکن بود فقط فربهی برازنده‌ای باشد، در او چاقی و لختی می‌نمود. بدنش ورم کرده به نظر می‌رسید؛ مثل بدنی که مدت‌ها در اعماق تالاب راکدی مانده باشد. رنگش هم همان‌طور سفید و بی خون بود.
چشم‌هایش میان چین‌های گوشتالوی صورتش گم شده‌بود. وقتی که اعضای هیئت، پیغام خودشان را بیان می‌کردند، چشم‌هایش به این طرف و آن طرف حرکت می‌کرد. مثل دو تکه ذغال بود که تو یک چانه خمیر فروکرده باشند. میس امیلی به آنها تعارف نکرد بنشینند، همین‌طور در درگاه ایستاد و آرام گوش داد تا آن کسی که حرف می‌زد به لکنت افتاد و زبانش بند آمد.
بعد صدای تیک‌تیک یک ساعت نامرئی که شاید به ‌دُم همان زنجیر طلایی آویزان بود به گوشش رسید.
صدای میس امیلی خشک و سرد بود: «من در جفرسن از مالیات معافم. این را کلنل سارتوریس به من گفته است. شاید شما بتوانید با مراجعه به سوابق موجود، خودتان را قانع کنید».
_ «ولی میس امیلی ما به سوابق مراجعه کرده‌ایم. ابلاغیه‌ای به امضای شریف از ایشان دریافت نکرده‌اید؟»
میس امیلی گفت: «چرا من کاغذی دریافت کرده‌ام. شاید ایشان به خیال خودشان شریف باشند… ولی من در جفرسن از مالیات معافم».
_ «اما دفاتر خلاف این را نشان می‌دهد. ما باید توسط… ».
_ «از کلنل سارتوریس بپرسید. من در جفرسن از مالیات معافم».
_ «ولی میس امیلی… »
_ «از کلنل سارتوریس بپرسید (کلنل سارتوریس تقریبا ده سال بود که مرده بود)،
من در جفرسون از مالیات معافم. توب!»
پیرمرد سیاهی ظاهر شد.

«این آقایان را به بیرون راهنمایی کن».

۲
و به این طریق میس امیلی آن‌ها را، سوار و پیاده‌شان را، شکست داد؛ چنانکه سی سال پیش پدرهاشان را سر قضیه‌ی «بو» شکست داده‌بود. این قضیه دو سال پس از مرگ پدرش بود. مدت کوتاهی پس از اینکه معشوقش -کسی که ما خیال می‌کردیم با او ازدواج خواهد کرد- او را ترک کرده‌بود. میس امیلی پس از مرگ پدرش خیلی کم از خانه بیرون می‌رفت و پس از اینکه معشوقش او را ترک کرد، دیگر اصلا کمتر کسی او را می‌دید. چند نفر از خانم‌ها جسارت به خرج دادند و به دیدنش رفتند، اما میس امیلی آنها را نپذیرفت. تنها نشانه‌ی زندگی در خانه او، همان سیاه بود _که آن زمان جوان بود_ و با یک سبد بازاری به بیرون رفت‌وآمد می‌کرد.
خانم‌ها می‌گفتند: «مگر یک مرد _حالا هر طوری باشد_ می‌تواند یک آشپزخانه را حسابی نگه‌داری کند؟». و بنابراین وقتی که خانه‌ی میس امیلی بو افتاد، تعجب نکردند. بالاخره این هم نمونه‌ای از کارهای روزگار و خانواده‌ی عالی‌قدر گریرسن بود.
یکی از همسایه‌ها، از زن‌های همسایه، بالاخره به استیونز شهردار هشتاد ساله شکایت‌کرد.
شهردار گفت: «حالا یعنی می‌فرمایید من چه کار کنم؟»
خانم گفت: «خوب دستور بفرمایید بو را برطرف کند. مگر شهر قانون ندارد؟»
شهردار گفت: «من یقین دارم این کار لزومی نخواهد داشت. احتمال دارد ماری یا موشی باشد که کاکا سیاه میس امیلی تو باغچه کشته‌است. من راجع به این موضوع با ایشان صحبت خواهم کرد».
روز بعد هم دو شکایت دیگر رسید. یکی از طرف مردی بود که یکدل دو دل برای شکایت آمده‌بود: «آقای شهردار ما حتما باید فکری راجع به این موضوع بکنیم. من شخصا هیچ میل نداشتم که مزاحم میس امیلی بشوند. ولی باید حتما راجع به این موضوع فکری کرد»؛ و آن شب انجمن شهر جلسه تشکیل داد. سه نفر از اعضا آدم‌های پا به سنی بودند و یک نفرشان از آنها جوان‌تر بود _از همین افراد متجددی که تازگی‌ها داشتند پا می‌گرفتند.
او گفت: «بسیار ساده است؛ بهش اخطار کنید که خانه‌اش را تمیز کند، ضرب‌الاجل هم معین کنید و اگر نکرد…»
شهردار گفت: «چه می‌فرمایید آقا؟ مگر می‌شود توی روی یک خانم محترم او را به عنوان بوی بد متهم کرد؟»
در نتیجه شب بعد، پس از نیمه شب، چهار نفر مامور مثل دزدها پاورچین پاورچین از چمن خانه‌ی میس امیلی گذشتند و وارد خانه شدند. پای شالوده و درز آجرها و دریچه‌های زیرزمین را بو می‌کشیدند. و یکی از آن‌ها مثل آدمی که بذر بیفشاند، از کیسه‌ای که گل شانه‌اش بود چیزی می‌پاشید. درِ زیرزمین را هم شکستند. یکی از پنجره‌ها که تا آن‌وقت تاریک بود روشن شد، و میس امیلی در آن ظاهر شد. نور از پشت سرش می‌تابید. نیم‌تنه‌اش راست و بی‌حرکت، مثل یک بت، ایستاده بود. آنها پاورچین پاورچین از چمن گذشتند و قاتی سایه‌های درخت‌هایی که در طول خیابان صف کشیده بودند گم شدند. بعد از یکی دو هفته‌ی دیگر، بو برطرف شد.
همین وقت‌ها بود که مردم شروع کرده‌بودند که واقعا برای میس امیلی غصه بخورند. مردم شهر ما که یادشان بود چطور خانم یات، عمه‌ی بزرگ میس امیلی بالاخره پاک‌ دیوانه شده بود، فکر می‌کردند که گریرسن‌ها، قدری خودشان را بالاتر از آنچه بودند می‌گرفتند. مثلا اینکه هیچ‌کدام از جوان‌ها لیاقت میس امیلی را نداشتند. ما همیشه تابلویی پیش خودمان تصور می‌کردیم که میس امیلی با هیکل باریک و سفیدپوش در قسمت عقب آن ایستاده بود؛ و پدرش به شکل یک هیکل پهن تاریک که تعلیمی سواری در دست داشت در جلو تابلو ایستاده است و پشتش به میس امیلی بود و چهارچوب دری که به عقب بازشده بود آن‌ها را مثل قاب در میان گرفته‌بود. وقتی که میس امیلی سی سالش شد، نمی‌توان دقیقا گفت که ما راضی و خوشحال شده‌بودیم، بلکه به عبارت بهتر می‌توان گفت دلمان خنک شده‌بود. چون با وجود آن جنون ارثی که در خانواده‌ی آن‌ها سراغ داشتیم، می‌دانستیم که اگر واقعا بختی به میس امیلی رو آور شده باشد، او کسی نبود که به آن پشت پا بزند.
وقتی که پدرش مرد، خانه‌ی آن‌ها تنها چیزی بود که از او برای میس امیلی باقی ماند. مردم خوشحال شده بودند. چون بالاخره محملی پیدا کرده‌بودند که برای میس امیلی دلسوزی کنند. تنهایی و فقر او را تنبیه می‌کرد. افتاده می‌شد. او هم دیگر کم‌و‌بیش هیجان و یاس داشتن و نداشتن چند شاهی پول را می‌توانست درک کند.
روز پس از مرگ پدرش همه‌ی خانم‌ها خودشان را حاضر کردند که برای تسلیت و پیشنهاد کمک به دیدنش بروند. ولی او همه را دم در ملاقات کرد. لباسش مطابق معمول بود و هیچ اثر اندوهی در چهره‌اش دیده نمی‌شد. به آن‌ها گفت که پدرش نمرده است. به روسا هم که به دیدنش می‌رفتند، و به دکتر، که می‌خواستند او را متقاعد کنند که جنازه پدرش را به آنها تسلیم کند، همین را می‌گفت و فقط وقتی که دیگر نزدیک بود به قانون و زور متوسل شوند تسلیم‌شد. آن‌ها جنازه را فورا دفن کردند.
ما در آن موقع نمی‌گفتیم که میس امیلی دیوانه است؛ ما خیال می‌کردیم که باید این کار را بکند. ما تمام جوان‌هایی را که پدرش از او رانده بود به یاد داشتیم و چون دیگر کسی نمانده بود، می‌گفتیم باید هم به کسی که او را غارت کرده‌است دو دستی بچسبد، همانطور که همه می‌چسبند.
۳
میس امیلی مدتی مریض بود. وقتی که دوباره او را دیدیم، موهایش را کوتاه کرده بود، و شکل دخترها شده بود؛ و آدم را کمی به یاد فرشته‌هایی که تو پنجره‌های رنگین کلیسا می‌کشند می‌انداخت _قیافه‌ی آرام و غمگینی داشت.
شهر تازه کنترات فرش کردن خیابان‌ها و پیاده‌روها را داده بود، و در تابستان پس از مرگ پدر میس امیلی، کار شروع شد. شرکت ساختمانی با سیاه‌ها و قاطرها و ماشین‌هایش آمد. یک سرعمله هم داشتند به اسم «هومر بارون» _شمالی گنده‌ی کمر بسته‌ی سبزه‌ای بود که صدای نکره‌ای داشت، و رنگ چشمانش از رنگ صورتش روشن‌تر بود. بچه‌های کوچک دسته‌دسته دنبالش راه می‌افتادند که ببینند چطور به سیاه‌ها فحش می‌دهد و سیاه‌ها چطور با آهنگ بالا و پایین رفتن بیل‌هایشان آواز می‌خوانند.
هومر بارون به زودی با همه‌ی اهل شهر آشنا شد. هرجا، نزدیک‌های چهار راه، می‌شنیدی که صدای خنده‌ی زیادی می‌آید، می‌دیدی که هومر بارون میان جمعیت است. همین روزها بود که کم‌کم او را با میس امیلی در یک گاری اسبی زردرنگ کرایه‌ای، که یک جفت اسب بور آن را می‌کشید، می‌دیدیم.
اوایل ما از اینکه میس امیلی بالاخره دلش یک جایی بند شده بود خوشحال بودیم. مخصوصا از لج اینکه خانم‌ها می‌گفتند: «هرگز یک فرد خانواده‌ی گریرسن محل سگ هم به یک نفر شمالی نخواهد گذاشت _آن هم یک کارگر روزمزد». اما غیر از این‌ها، عده‌ی دیگری هم، پیرتر از این‌ها، بودند که می‌گفتند حتی غم و غصه ی زیاد هم نباید باعث شود که یک خانم واقعی قید اصالت و نجیب‌زادگی را بزند. می‌گفتند: «بیچاره امیلی -خویش و قوم‌هاش حتما باید به سراغش بیایند». میس امیلی چندتا خویش و قوم در آلاباما داشت. اما سال‌ها پیش، پدرش سر نگهداری خانم یات، پیرزن دیوانه، با آنها به‌هم‌ زده بود؛ و دیگر روابطی بین دو خانواده موجود نبود و آنها در تشییع جنازه هم شرکت نکرده‌بودند.
همینکه مردم گفتند: «بیچاره امیلی»، پچپچه‌های درگوشی شروع شد. به هم دیگر می‌گفتند: «یعنی فکر می‌کنید که واقعا این طور باشد؟…البته هست…جز این چه می‌تواند…» و از پشت دست‌هایشان و خش‌خش لباس‌های ابریشمی و ساتن و حسادت‌ها و آفتاب بعدازظهر یک‌شنبه، وقتی که آن یک جفت اسب بور رد می‌شدند و صدای سبک و نازک سم آنها به گوش می‌رسید، درگوش هم دیگر می‌گفتند: «بیچاره امیلی».
میس امیلی همیشه سرش را بالا می‌گرفت؛ حتی وقتی که دیگر به نظر ما پشتش زمین خورده بود. انگار بیش از همیشه انتظار داشت که به اصالت و نجابت او، به عنوان آخرین فرد خانواده‌ی گریرسن، سرفرود بیاوریم. انگار همینش مانده بود تا صلابت و غیرقابل نفوذ بودن خود را بیش از پیش به ثبوت برساند. مثل وقتی که رفت مرگِ موش بخرد. این بیش از یکسال پس از زمانی بود که مردم بنا کرده بودند بگویند: «بیچاره امیلی» _همان زمانی که دو تا دختر عمویش به دیدنش رفتند.
میس امیلی به دوا فروش گفت: «من مقداری سم لازم دارم». در آن موقع بیش از سی سالش بود. هنوز یک زن معمولی بود؛ گو اینکه از حد معمولی کمی لاغرتر بود. چشم‌های خرد و خودپسند و تحقیرکننده‌ای داشت. گوشت صورتش دور و بر شقیقه‌ها و کاسه‌ی چشمش کیس شده بود. آدم خیال می‌کرد کسانی که تو مناره‌های چراغ‌های دریایی زندگی می‌کنند باید این شکلی باشند. به دوا فروش گفت: «من مقداری سم لازم دارم».
_«بله چشم، میس امیلی. چه نوع سمی؟ برای موش و این چیزها به عقیده‌ی من…»
_«من بهترین سمی را که دارید می‌خواهم به نوعش کار ندارم».
دوا فروش چند سم را نام برد.
_«اینها که عرض‌کردم حتی فیل را هم می‌کشد. اما آنکه شما لازم دارید…»
میس امیلی گفت: «ارسنیک است. ارسنیک خوب سمی است؟»
_«ارسنیک؟ بله، بله خانم. اما آنکه شما لازم دارید…»
_«من ارسنیک لازم دارم».
دوا فروش از بالا به صورتش نگاه کرد. میس امیلی هم رُک، نگاهش را به او میخکوب کرد. صورتش مثل پرچمی بود که از چهار طرف آن را کشیده باشند. دوا فروش گفت: «بله چشم اگر این را لازم دارید… ولی قانون ایجاب می‌کند که بفرمایید آن را به چه مصرفی می‌خواهید برسانید».
میس امیلی فقط نگاهش را به او دوخت. سرش را به عقب میل داد تا راست به چشم‌های او چشم بدوزد. داروفروش نگاهش را به جای دیگرانداخت و رفت ارسنیک را پیچید. اما خودش برنگشت. پاکت را داد دست شاگردش که پسرک سیاهی بود. او پاکت را آورد داد به میس امیلی. وقتی که میس امیلی، در منزلش، پاکت راباز کرد، روی جعبه، زیر نقش جمجمه و استخوان‌های چپ و راست علامت خطر، نوشته بود: «برای موش».
۴
روز بعد ما همه می‌گفتیم: «خودش را خواهد کشت»؛ و فکر می‌کردیم که این بهترین کار است. اوایلی که میس امیلی با هومر بارون دیده می‌شد ما می‌گفتیم که با او ازدواج خواهد کرد. می‌گفتیم: «هومر بارون را به راه خواهد آورد». چون خود هومر بارون گفته بود که از مردها خوشش می‌آید. و مردم می‌دانستند که تو کلوب الک با مردهای بچه سال مشروب‌خوری می‌کند. خلاصه آدم زن‌بگیری نبود. بعدها، بعدازظهر‌های یکشنبه که آنها تو گاری اسبی براقشان می‌گذشتند، ما از روی حسادت می‌گفتیم: «بیچاره امیلی». میس امیلی سرش را بالا نگاه می‌داشت.
هومر بارون لبه‌های کلاهش را بالا زده بود و سیگار برگی میان لب‌هایش گذاشته بود و تسمه ی اسب را با دستکش‌های زرد رنگش گرفته بود.
آن وقت چندنفر از خانم‌ها کم‌کم سروصدایشان بلند شد که: «برای شهر قباحت دارد، برای جوان‌ها بد سرمشقی است». مردها نمی‌خواستند دخالت کنند. اما خانم‌ها، کشیش را که غسل تعمید می‌داد، مجبور کردند که برود میس امیلی را ملاقات کند (کس و کار میس امیلی همه اهل کلیسا بودند). این کشیش هرگز آنچه را در این ملاقات گذشته بود فاش نکرد. ولی دیگر به دیدن میس امیلی نرفت. یک‌شنبه‌ی دیگر باز میس امیلی و هومر بارون تو خیابان پیدا شدند و روز بعد زن کشیش موضوع را به اقوام میس امیلی که در آلاباما بودند، نوشت. آن‌وقت دوباره خویش و قوم‌های میس امیلی در خانه ی او پیدایشان شد و ما دست روی دست گذاشتیم و ناظر جریانات شدیم. اولش چیزی رخ نداد. آن‌وقت ما یقین کردیم که آن‌ها می‌خواهند با هم ازدواج کنند. به خصوص که خبردار شدیم میس امیلی به دکان جواهرسازی رفته و یک دست اسباب آرایش مردانه‌ی نقره سفارش داده که روی هر تکه‌اش حروف «ه.ب» کنده شده‌باشد. دو روز بعد از آن هم خبر شدیم که یک دست کامل لباس مردانه به انضمام یک لباس خواب خریده است. ما پیش خودمان گفتیم دیگر ازدواج کرده‌اند، و واقعا دلمان خنک شد. چون دیدیم حتی دوتا دخترعموهای میس امیلی بیش از آنچه خود میس امیلی تا حالا فروخته‌بود واقعا «گریرسن» بودند.
خیابان‌ها مدتی بود تمام شده بود؛ بنابراین وقتی که هومر بارون رفت ما تعجب نکردیم. اما از اینکه میان مردم یکهو سروصدا بلند نشد، کمی بور شدیم. ما خیال می‌کردیم که هومر بارون رفته است که مقدمات رفتن میس امیلی را فراهم کند. یا اینکه به او مجال بدهد تا خودش را از دست دختر عموهایش خلاص کند (در آن موقع ما برای خودمان دسته‌ای بودیم و همه طرفدار میس امیلی بودیم که دختر عموهایش را دک کند).
یک هفته نگذشت که آنها رفتند و همان‌طور که منتظر بودیم؛ هومر بارون سه روزه  به شهر برگشت. یکی از همسایه‌ها دیده بود که غروب کاکاسیاهِ میس امیلی از در مطبخ او را وارد کرده‌بود و این آخرین دفعه‌ای بود که ما هومر بارون را دیدیم و تا مدتی بعد دیگر میس امیلی را هم ندیدم. فقط کاکاسیاه او با زنبیل بازاری‌اش آمدوشد می‌کرد. اما در خانه همیشه بسته بود. گاه‌گاهی ما میس امیلی را در پنجره می‌دیدیم. مثل آن شب که موقع آهک پاشیدن او را دیده بودند. تقریبا شش ماه تو خیابان پیدایش نشد. انگار این خاصیتی بود که بارها روح او را به زنجیر می‌کشید؛ اما وحشی‌تر و خبیث‌تر از آن بود که مرگ بپذیرد.
دفعه‌ی بعد که او را دیدیم دیگر چاق شده بود و موهایش داشت خاکستری می‌شد. در مدت چند سال بعد، آنقدر خاکستری شد و شد تا کاملا به‌ رنگ فلفل‌نمکی و چدنی درآمد و همان طور ماند و تا روز مرگش در هفتادسالگی، هنوز به همان رنگ چدنی، مثل موهای یک مرد زبر و زرنگ باقی بود.
از همان وقت به بعد، در جلوی عمارتش همین‌طور بسته بود. به‌جز مدت شش هفت سال، زمانی که در حدود چهل سالش بود و نقاشی چینی تعلیم می‌داد. در آن موقع کارگاهی در یکی از اطاق‌های طبقه‌ی پایین‌ ترتیب داده‌بود و دخترها و نوه‌های مردم عصر کلنل سارتوریس با همان نظم و همان روحی که یکشنبه‌ها با یک سکه‌ی بیست و پنج سنتی برای انداختن در سینی اعانه که دور می‌گرداندند به کلیسا فرستاده می‌شدند، به کارگاه میس امیلی می‌رفتند. میس امیلی در آن زمان از پرداخت مالیت معاف بود.
آن وقت خرده خرده نسل جدید روی کار آمد و استخوان‌‌بندی و روح شهر را تشکیل داد. شاگردهای قدیمی بزرگ شدند و دیگر بچه‌هایشان را با جعبه‌ی ‌رنگ و قلم‌مو و عکس‌هایی که از مجلات مد بانوان بردیده می‌شد، نزد میس امیلی نفرستادند. در جلو عمارت پشت سر آخرین شاگرد بسته شد و همچنان بسته ماند. وقتی که شهرداری سرویس پست شد، تنها میس امیلی بود که نگذاشت بالای در خانه‌اش شماره‌ی فلزی بکوبند و جعبه‌ی پستی به آن بیاویزند. میس امیلی حرف کسی را گوش نمی‌کرد.
روزها و ماه‌ها و سال‌ها ما کاکاسیاه میس امیلی را می‌پاییدیم که موهایش خاکستری‌تر و قامتش خمیده‌تر می‌شد و با سبد بازاری‌اش آمدوشد می‌کرد. هر سال ماه دسامبر که می‌شد، یک ابلاغیه‌ی مالیات برای میس امیلی می‌فرستادیم که یک هفته بعد توسط پست پس فرستاده می‌شد. گاه‌گاهی، جسته گریخته، او را در یکی از پنجره‌های طبقه‌ی پایین می‌دیدیم. پیدا بود که اطاق‌های طبقه‌ی بالا را به کلی بسته است. نیم‌تنه‌ی میس امیلی، مثل نیم‌تنه‌ی سنگی بتی که به دیوار محراب معبدی نصب شده‌باشد، به ما نگاه می‌کرد؛ یا نگاه نمی‌کرد؛ ما هرگز نتوانستیم این را تشخیص بدهیم.
به این ترتیب میس امیلی، میس امیلی عالی‌مقام، حی  و حاضر، نفوذناپذیر، آرام و سمج، نسلی را پشت سر می‌گذاشت و به نسل دیگر می‌پیوست.
آن وقت مرگ او اتفاق افتاد. در میان خانه‌ای که پر از سایه و تاریک و گرد و خاک بود، مریض شد؛ در جایی که غیر از سیاه پیر مرتعش، کسی بربالینش نبود. ما حتی از مریض شدنش هم باخبر نشدیم. مدتی بود که دیگر از سیاه خبر نمی‌گرفتیم.
سیاه با کسی، شاید حتی با خود میس امیلی هم حرف نمی‌زد. چون که صدایش انگار از ماندن و به کار نرفتن، خشن و زنگ‌زده شده بود. میس امیلی در یکی از اطاق‌های طبقه‌ی پایین، روی یک تختخواب چوب گردوی پرده‌دار، مرد؛ در حالی که موهای خاکستریش میان بالشی که از ندیدن نور خورشید زرد شده بود فرو رفته‌بود.
سیاه اولین دسته‌ی زن‌ها که صداهاشان را در سینه خفه کرده بودند و با هیس‌هیس هم دیگر را خاموش می‌کردند و نگاه‌های سریع و کنجکاو خود را به اطراف می‌انداختند، از در عمارت داخل کرد و خودش ناپدید شد. مستقیما رفت داخل عمارت و از در پشت آن خارج شد و دیگر کسی او را ندید.
دوتا دخترعموهای میس امیلی فورا حاضر شدند و روز بعد تشییع جنازه را ترتیب دادند. اهل شهر آمدند که میس امیلی را زیر توده‌ای از گل‌های خریداری شده تماشا کنند، که تصویر مدادی پدرش روی آن به فکر عمیق فرو رفته بود. خانم‌ها نیم‌صدا زیر لب پچ‌پچ می‌کردند و مردهای خیلی پیر، بعضی‌هایشان با اونیفورم زمان جنگ داخلی، روی سکوی جلوی کلیسا و چمن ایستاده بودند و درباره‌ی میس امیلی با هم گفت‌وگو می‌کردند که یعنی میس امیلی هم دوره‌ی آن‌ها بوده و با او رقصیده‌اند و شاید زمانی دلش را هم برده‌اند. مثل همه‌ی پیرها حساب حوادث گذشته را با هم شلوغ می‌کردند. گذشته برای آن‌ها مانند جاده‌ی باریکی نبود که از آن‌ها دور می‌شد، بلکه مثل چمن وسیعی بود که هرگز زمستان ندیده بود و همین ده‌ سال آخری مثل دالانی آن‌ها را از آن جدا کرده‌بود.
ما در آن موقع متوجه شده‌بودیم که در آن طبقه‌ اتاقی بود که چهار سال بود کسی داخل آن راندیده بود و می‌بایست در آن را شکست. اما قبل از آنکه  آن در را باز کنند، تامل کردند تا میس امیلی به طرز آبرومندی به خاک سپرده‌شد.
به نظر می‌رسید که شدت شکستن در، اتاق را پر از گرد و خاک کرده‌است. اتاق را انگار برای شب زفاف آراسته بودند. غبار تلخ و زننده‌ای، مثل خاک قبرستان، روی میز توالت، روی اسباب‌های بلور ظریف و اسباب آرایش مردانه که دست‌های نقره‌ای تاسیده داشت و نقره‌اش چنان تاسیده بود که حرف روی آن محو شده‌بود، نشسته بود. پهلوی این‌ها یک یخه‌ی کراوات گذاشته‌بود. گویی تازه از گردن آدم باز شده‌بود. وقتی که از جا برداشته‌شد، روی غباری که سطح میز را فرا گرفته‌بود، هلال کم‌رنگی از خود به جا گذاشت. روی صندلی یک دست کت و شلوار که با دقت تا شده بود قرار داشت و زیر آن یک جفت کفش و جوراب خاموش و دورافتاده.
خود مردی که صاحب این لباس‌ها بود، روی تخت‌خواب دراز کشیده بود. ما مدت زیادی فقط ایستادیم و لبخند عمیق و بی‌گوشت او را که تا بناگوشش باز شده بود نگاه کردیم. جنازه ظاهراً  زمانی به طرز در آغوش کشیدن کسی اینطور خوابیده بود. ولی اکنون، این خواب طولانی، که حتی عشق را به سر می‌برد، حتی زشتی‌های عشق را مسخرمی‌کند، او را در ربوده بود. بقایای او، زیر بقایای پیراهن خوابش، از هم پاشیده شده‌بود و از رخت‌خوابی که روی آن خوابیده بود جدا شدنی نبود. روی او و روی بالشی که پهلویش گذاشته شده بود، همان غبار آرام و بی‌حرکت نشسته بود. آن وقت ما متوجه شدیم که روی بالش دوم اثر فرورفتگی سری پیدا بود. یکی از ما چیزی را از روی آن برداشت. به جلو خم شدیم. همان گرد تلخ و خشک، بینی ما را سوزاند. آنچه دیدیم یک نخ موی خاکستری چدنی بود.

همچنین ببینید

محمّد نبودی ببینی

پیش‌نوشت: عبارت‌های داخل گیومه از کتاب است با همان رسم‌الخط. زمینِ سوخته، نوشتۀ احمد محمود …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *