خانه / داستان /  یک دست و دو هندوانه

 یک دست و دو هندوانه

 

ساعت دیواری، ظهر را اعلام کرد. سرگرد شچلکولوبف[۱]، مالک هزار جریب زمین زراعتی و یک همسر جوان، کله نیمه طاس خود را از زیر شمد چیتی درآورد و بلند­بلند ناسزا گفت. دیروز، هنگامی که از کنار آلاچیق رد می­شد، صدای زن جوان خود، کارولینا کارلونا[۲] با جفت گوش­هایش شنیده بود که با لحنی به مراتب مهربان­تر و خودمانی­تر از معمول، با پسرعموی تازه واردش گرم گفت­وگو بود. او شوهر خود را «گوساله» می­نامید و می­کوشید ثابت کند که سرگرد را به علت کند­ذهنی و رفتار دهاتی­وار و حالات جنون­آسا و می‌خوارگی مزمنش، نه دوست می­داشت، نه دوستش دارد، نه دوستش خواهد داشت. سرگرد، از شنیدن این حرف­ها دست­خوش بهت و خشم و جنون شده و مشت­ها را دیوانه­وار گره کرده بود؛ صورتش گر گرفته و سرخ­تر از خرچنگ آب­پز شده بود؛ در سراسر وجودش چنان همهمه و ترق تروقی راه افتاد که نظیر آن حتی در جریان نبرد­های حومه قارص [۳] هم راه نیفتاده بود.

بعد از آنکه از زیر شمد به آسمان خدا نگریست و چند فحش آبدار بر زبان آورد، شتابان از تخت به زیر آمد، مشت­ها را در هوا تکان داد، چند دقیقه­ای در اتاق قدم زد، سپس فریاد کشید:

– آهای کله پوک­ها!

در اتاق، با سروصدای زیاد باز شد و پانته­لی[۴] پیشخدمت مخصوص و در عین حال آرایشگر و نظافتچی سرگرد، از در درآمد. یکی از لباس­های کوتاه و نیمدار اربابش را به تن داشت و توله­سگی را هم زیر بغل گرفته بود. همان جا، به چارچوب در تکیه داد و با حالتی آمیخته به احترام، چندین بار پلک زد.

سرگرد گفت:

– گوش کن پانته­لی! دلم می­خواهد امروز با تو مثل آدم حسابی حرف بزنم

– رک و پوست­کنده. این چه طرز ایستادن است؟ درست به­ایست! آن مگس را هم از توی مشت ول بده! حالا درست شد! خوب، حاضری با من روراست باشی یا نه؟

– اختیار دارید جناب سرگرد.

– با آن چشم­های ورقلمبیده از تعجب هم، نگاهم نکن. به آدم­های متشخص نباید با چشم­های حیرت­زده نگاه کرد، زشت است! باز که نیشت را بازکرده‌ای! حقا که گاومیشی برادر! بعدازاین همه سال هنوز یاد نگرفته­ای که رفتارت در حضور من چطور باید باشد… بگذریم. حالا رک و پوست کنده بدون تته‌پته به سؤالم جواب بده! تو زنت را کتک می­زنی یا نه؟

پانته­لی کف دست را به‌طرف دهان برد و پوزخندی ابلهانه زد. سپس خنده­ی نخودی سر داد و من‌من‌کنان گفت:

– هر سه­شنبه خدا، جناب سرگرد!

– این که خنده نداشت! این چیز­ها خنده بر­نمی­دارد! دهانت را هم ببند! در حضور من این قدر تنت را نخاران – اصلاً خوشم نمی­آید.

لحظه­ای به فکر فرورفت، سپس ادامه داد:

– فکر می­کنم فقط موژیک[۵] جماعت نیست که کتک می­زند. تو چه فکر می­کنی؟

– حق با شماست قربان!

– یک مثال بیاور!

– در همین شهر خودمان قاضی­ای داریم به اسم پیوتر ایوانیچ[۶]… باید بشناسیدش… حدود ده سال پیش، سرایدارشان بودم. به از شما نباشد، مرد خوبی بود اما امان از وقتی که مست می­کرد… خدا نصیب هیچ تنابنده­ای نکند!… گاهی وقت­ها، مست و پاتیل می­آمد خانه و با مشت و لگد به جان دنده­های خانم می­افتاد. خدا همین جا ذلیلم کند اگر دروغ گفته باشم! گاه در آن هیر و ویر، یکی دو تا مشت هم نصیب من می­شد. به جان زنش می­افتاد و هوار می­کشید: «زنکه بی­شعور، تو دیگر دوستم نداری! به همین علت، می­خواهم بکشمت، می­خواهم چراغ عمرت را خاموش کنم…»

– خوب، زنش چه می­گفت؟

– همه­اش می­گفت: «ببخشید… مرا ببخشید!»

– نه؟! راست می­گویی؟ اینکه عالی است!

سرگرد به قدری خوشحال شد که دست­هایش را به هم مالید.

– البته که راست می­گویم، جناب سرگرد! آخر چطور ممکن است آدم زن خودش را کتک نزند؟ مثلاً یکیش خودم… مگر می­شود زنم را کتک نزنم؟ خوب، زنی که سازدهنی مردم را زیر پایش له کند و بعدش هم به شیرینی­های شما ناخنک بزند حقش است کتک بخورد… آخر مگر می­شود مرتکب این همه خلاف شد؟

– لازم نیست برایم صغرا کبرا بچینی، کله­پوک! حالا دیگر استدلال هم می­کند! تو را چه به استدلال؟ در کاری که به تو مربوط نمی­شود، هیچ‌وقت دخالت نکن! راستی خانم چه کار می­کنند؟

– خواب تشریف دارند قربان.

– هر چه بادا باد! برو به ماریا[۷] بگو خانم را بیدار کند و ایشان را بفرستد پیش من… نه، صبر کن، نرو! تو چه فکر می­کنی؟ به نظر من تو شبیه موژیک جماعت هستم؟

– چرا باید شبیه موژیک باشید؟ کِی دیده شده که ارباب شبیه موژیک باشد؟ البته هیچ ­وقت دیده نشده!

این را گفت و شانه­های را بالا انداخت و در را با صدای خشکی باز کرد و بیرون رفت. سرگرد هم که آثار اضطراب بر چهره­اش نقش خورده بود، آبی به سر و روی خود زد و مشغول پوشیدن لباس شد.

سرگرد، همین که همسر بیست ساله تو دل برو­اش از در وارد شد با نیشدار­ترین لحنی که میسرش بود گفت:

– عزیز دلم، می­توانی ساعتی از وقت گران‌بهایت را که این همه برای همه­مان مفید است، در اختیار من بگذاری؟

زن، پیشانی­اش را برای بوسه، به سرگرد عرضه کرد و جواب داد:

– با کمال میل، دوست من!

– عزیز دلم، هوس کرده­ام روی دریاچه گشتی بزنیم… کمی تفریح کنیم… حاضری همراهی­ام کنی؟

– فکر نمی­کنی هوا گرم باشد؟ با وجود این، بابا جانم، پیشنهادت را با کمال میل قبول می­کنم. اما به یک شرط، تو پارو می­زنی، من سکان می­گیرم. باید کمی هم خوراکی برداریم- من که از صبح چیزی نخورده­ام…

سرگرد، تازیانه­ای را که در جیب گذاشته بود با دست لمس کرد و گفت:

– خوراکی برداشته­ام.

حدود نیم ساعت بعد از این گفت‌وگو، زن و شوهر سوار قایق بودند و به سمت وسط دریاچه، پیش می­رفتند. سرگرد، عرق­ریزان پارو می­زد و همسرش، قایق را هدایت می­کرد. مرد، نگاه آکنده از خشمش را به کارولینا کارلونای نگران دوخته بود و درحالی‌که در آتش بی­صبری می­سوخت، زیر لب با خود غرولند می­کرد: «نگاهش کنید! شما را به خدا نگاهش کنید!». همین که قایق به وسط دریاچه رسید، سرگرد با صدای بم خود فرمان داد: «ایست!» قایق، از حرکت بازماند. چهره­ی سرگرد، ارغوانی شد و زانوانش لرزیدند. زن، نگاه شگفت­زده خود را به شوهر دوخت و پرسید:

– چه شده آپولوشا[۸]؟

سرگرد غرش­کنان گفت:

– پس می­فرمایید که بنده گوساله­ام، ها؟ پس من… من… کی­ام؟ یک کله پوکِ کند ذهن؟ پس تو دوست نداشتی و دوستم نخواهی داشت، ها؟ پس تو… من…

بار دیگر غرید و مشتش را بلند کرد و تازیانه را در هوا چرخاند و توی قایق…[۹] …o temporo o mores… کشمکش وحشتناک در گرفت. درگیری­شان چنان بود که در وصف نگنجد! این حادثه را حتی خوش قریحه­ترین نقاشِ ایتالیا دیده نیز محال است بتواند ترسیم کند… پیش از آن­که سرگرد بتواند به از دست رفتن مشتی از موی سر خود پی ببرد و پیش از آنکه زن جوان، بتواند تازیانه را که از دست شوهر در ربوده بود به کار گیرد، قایق واژگون شد و…

در همین هنگام ایوان پاولویچ[۱۰] کلید­دار سابق سرگرد که اکنون در بخشداری به عنوان دفتر نویس خدمت می­کرد، در ساحل دریاچه، سوت زنان مشغول قدم زدن بود. او با بی­صبری منتظر آن بود که دختران روستایی از راه برسند و بنا به عادت هر روزه­شان، در دریاچه آب­تنی کنند؛ سیگار پشت سیگار دود می­کرد و به چشم­ها چرانی سیری که بنا بود نصیبش شود می­اندیشید. ناگهان فریاد­های جانکاهی به گوشش رسید. صدای اربابان سابق خود را خود را شناخت. سرگرد و همسرش داد می­زدند: «کمک! کمک!» ایوان پاولویچ، کت و شلوار و چکمه­هایش را بی­تأمل در آورد، سه بار صلیب بر سینه رسم کرد و به قصد نجات آن دو، خود را به آب زد. از آن­جایی که قابلیت او در فن شناگری بیش از قابلیتش در دفتر­نویسی بود، در مدتی کمتر از سه دقیقه، خویشتن را در کنار مغروقین یافت. شناکنان به آن دو نزدیک شد و در دم در بن­بست قرار گرفت – با خودش فکر کرد: «لعنت بر شیطان! به داد کدام یکی برسم؟» توان آن را نداشت که هر دو را نجات دهد – فقط یکی از آن دو را می­توانست از مهلکه برهاند. عضلاتِ صورتش، از شدت تردید و تحیر، کج و معوج شدند؛ گاه به این و گاه به آن دگر، چنگ می­انداخت. سر­انجام رو کرد به آن­ها و گفت:

– فقط یکی­تان! هر دو تان، زورم نمی­رسد! به خیال­تان رسیده که من نهنگم؟

کارولینا کارلونا که به دامان کت سرگرد، چنگ انداخته بود زوزه­کشان گفت:

– ایوان، عزیزم، مرا… مرا نجات بده! باهات عروسی می­کنم! به همه مقدسات قسم می­خورم زنت شوم! وای، خدا­جان، دارم غرق می­شوم!

سرگرد نیز در حالی که آب قورت می­داد، با صدای بمش هوار می­کشید:

– ایوان! ایوان پاولویچ! مرد باش! مرا نجات بده، برادر! یک روبل پولِ و دکات با من! نگذار جوانمرگ شوم!… سر تا پایت را طلا می­گیرم… بجنب، نجاتم بده! واقعاً که… قول می­دهم با خواهرت ماریا، عروس کنم… به خدا می­گیرمش! خواهرت خیلی تو دل بروست! به حرف­های زنم گوش نده، مرده­شوی قیافه­اش را ببرد! اگر نجاتم ندهی، می­کشمت! از چنگم زنده در نمی­روی!

دریاچه به دور سر دفتر­نویس بخشداری طوری چرخید که نزدیک بود غرق شود. وعده­های هر دو را به یکسان، مقرون‌به‌صرفه می­یافت- یکی با ما صرفه­تر از دیگری. کدام یک را انتخاب کند؟ فرصت داشت از دست می­رفت. سرانجام، تصمیم خود را گرفت. «هر دو را نجات می­دهم! از هر دو­شان بماسد، بهتر از این است که فقط از یکی­شان بماسد… توکل به خدا!» آنگاه صلیبی بر سینه رسم کرد، با دست چپ شنا می­کرد و در همان حال، دستور می­داد: «پا بزنید! پا بزنید!» به آینده درخشانی که در انتظارش بود می­اندیشید: «خانم، زن خودم می­شود، سرگرد هم می­شود دامادم… به‌به! حالا دیگر تا می­توانی کیف کن!… بعد از این، نانت در روغن است، پسر… نان شیرینی تازه بلُنبان و سیگار برگ اعلا بکش!… خدایا، شکرت!» شنای یک دستی، آن هم با دو بار گران و جهت مخالف باد، کار ساده­ای نبود اما فکر آینده درخشان، نیروی ایوان پاولویچ را دوچندان کرده بود. سرانجام در حالی که لبخند می­زد و از فرط خوشبختی، خنده­های نخودی می­کرد، موفق شد زن و شوهر را به ساحل برساند. خوشحالی ایوان پاولویچ بی‌حدومرز بود. اما همین که نگاهش به زن و شوهر افتاد که دوستانه دست در دست هم داده و ایستاده بودند، رنگ از صورتش پرید؛ مشتی به پیشانی خود کوبید و بی­آنکه به دختران روستایی که از آب­تنی دست کشیده و دست جمعی به دور زن و شوهر حلقه زده و نگاه­های آمیخته به بهت و تحسین­شان را به دفتر­نویس شجاع دوخته بودند اعتنا کند، با صدای بلند، زار زد. فردای آن روز، ایوان پاولویچ به توصیه سرگرد از بخشداری اخراج شد. کارولینا کارلونا نیز به خدمت ماریا خاتمه داد و به او گفت: «حالا برو سراغ ارباب مهربان خودت!»

ایوان پاولویچ در کرانه دریاچه منحوس راه می­رفت و بلندبلند با خودش حرف می­زد:

– ای آدم­ها، فغان از دست شما! آخر این همه نمک­نشناسی؟!

 

 


[۱] . chtchelkolobov، معنی تحت اللفظی این اسم می­تواند «پیشانی تلنگری» باشد. م.

[۲] . Karolina Karlovna

[۳] . Ghars، اشاره به جنگ روسیه با عثمانی­هاست. م.

[۴] . panteley

[۵]. Moujik، دهقان. دهاتی. م.

[۶]. Pyotr Ivanitch

[۷].  Maria

[۸].  Apollocha

[۹].  چه روزگاری، چه اخلاقیاتی!…(لاتین)- م.

[۱۰] . Ivan pavlovitch

همچنین ببینید

حرف‌‌زدن از اسطوره‌ها وظیفه‌ی من است

جشن همگانی جدیدترین مجموعه‌داستان مجید قیصری است که به‌تازگی نشر افق منتشر کرده است، مجموعه‌ای که سرشار است از ایده‌های داستانی تازه و بکر برای خلق داستان‌کوتاه. به همین مناسبت، با وی درباره‌ی این کتاب و تجربه‌ی نگارش داستان‌های کوتاه آن به صحبت نشستیم، صحبتی که در آن قیصری به نوع تأثیرپذیری خود از اسطوره‌ها برای نگارش داستان پرداخته است.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *