خانه / پرونده / زن بی‌پایان

زن بی‌پایان

نگاهی به حیات ادبی مارگارت اتوود

مارگارت اِلنور اتوود (متولد ۱۸ نوامبر ۱۹۳۹)، شاعر، داستان‌نویس، منتقد ادبی، فعال سیاسی و فمینیست سرشناس کانادایی است. او به علت شغل پدرش که حشره‌شناس بود سال‌های اولیه‌ی زندگی‌اش را در جنگل‌های کِبِک شمالی و در سفر بین اتاوا، سو سنت مری و تورنتو گذراند و هفت ساله بود که به تورنتو نقل مکان کرد. تجربه‌ی زندگی در این جنگل‌ها بعدها در آثار او و توصیفش از طبیعت نمود پیدا کرد. درست قبل از سفر به تورنتو و در شش سالگی بود که نوشتن نمایشنامه و سرودن شعر را آغاز کرد. مارگارت جوان در شانزده سالگی علاقه به نویسندگی حرفه‌ای را در خود کشف کرد.

او سال ۱۹۵۷ تحصیلاتش را در کالج ویکتوریای دانشگاه تورنتو آغاز و اشعار و مقالاتش را در نشریه ادبی این کالج منتشر کرد. او در سال ۱۹۶۱ با مدرک لیسانس در رشته اصلی ادبیات انگلیسی و فلسفه و زبان فرانسوی به‌عنوان رشته‌های جنبی فارغ‌التحصیل شد.

اتوود برجسته‌ترین رمان‌نویس و شاعر کانادایی است که در زمینه‌ی نوشتن داستان کوتاه، مطالعات انتقادی، فیلمنامه، نمایش‌های رادیویی و کتاب‌های کودکان نیز تبحر دارد و آثارش به بیش از ۳۰ زبان ترجمه شده است. او در طول زندگی حرفه‌ای‌اش بیش از ۵۵ جایزه ملی و بین‌المللی کسب کرده و درجات افتخاری متعددی از دانشگاه‌های مختلفی همچون دانشگاه آکسفورد، سوربن و کلمبیا دریافت کرده است.

سال ۱۹۶۴ اولین اثری که از او منتشر شد یک کتاب شعر بود؛ بازی دایره‌ای (The Circle Game) که جایزه ادبی Governor General در بخش شعر (در کانادا) را دریافت کرد. تاکنون حدود بیست کتاب شعر از او به چاپ رسیده است. استخوان‌های خوب (۱۹۹۲ Good Bones) از جمله اولین مجموعه داستان کوتاه‌های او بودند که انتشارشان جوایزی را برای اتوود در پی داشت.

با وجود حجم زیاد کتاب‌های شعر و داستان‌های کوتاه، اتوود بیشتر به خاطر رمان‌هایش شناخته می‌شود. رمان‌هایی که اتوود در آن‌ها زن‌هایی با شخصیت‌های قوی و غالباً مبهم خلق می‌کند. او در بازگو کردن داستان‌هایی با شروع باز در حالی که زندگی شهری معاصر و سیاست‌های جنسی را در کنارش تشریح می‌کند مهارت دارد. اولین رمانش زن خوراکی (The Edible Woman 1969) بود، در مورد زنی است که نمی‌تواند چیزی بخورد و احساس می‌کند که خودش خورده می‌شود. یکی دیگر از رمان‌های شناخته شده‌ی او عبارتند از:  آدمکش کور (The Blind Assassin 2000) که به طور خاص به داستان زندگی یک خانواده می‌پردازد و با خودکشی یکی از شخصیت‌های اصلی -لارا- در جوانی آغاز می‌شود. خواهر بزرگتر لارا -آیریس- اکنون در هشتاد سالگی آنچه را که بر خود و خانواده‌اش گذشته را به خاطر می‌آورد. آیریس کودکی خود و لارا را به خاطر می‌آورد و پس از آن جوانی و ازدواجش با یک مرد ثروتند تورنتویی که از آن با عنوان رابطه‌ای سرد و غیرعاشقانه یاد می‌کند. در دل این داستان، راوی از کتابی می‌گوید که لارا نوشته است و پس از مرگش توسط آیریس منتشر می‌شود. آدمکش کور به محض انتشار با تحسین منتقدین و خوانندگان مواجه شد. این رمان جایزه بوکر و هَمِت سال ۲۰۰۰ را برای اتوود به ارمغان آورد و همچنین نامزد دریافت جایزه‌ی Governor General، اورنج، جایزه‌ی بین‌المللی ادبیات دوبلین شد. سال بعد اسم اتوود در میان ستاره‌داران پیاده‌راه مشاهیر کانادا قرار گرفت. اتوود این موفقیت را با کتاب اوریکس و کریک (۲۰۰۳ Oryx and Crake) ادامه داد. این کتاب یک رمان عاشقانه است که در گذشته رخ داده و در آینده روایت می‌شود. این آینده، آینده‌ای است که در آن هیچ انسانی به جز یک نفر روی کره زمین باقی نمانده است، این انسان هم وضعیت خوبی ندارد و هیچ غذایی جز یک انبه برایش نمانده است. اوریکس و کریک سال ۲۰۰۳ نامزد جایزه من بوکر و سال ۲۰۰۴ نامزد جایزه اورنج شد.

سرگذشت ندیمه (The Handmaid’s Tale 1985) از مطرح‌ترین و موفق‌ترین آثار آتوود است که به خاطر آن موفق به دریافت جایزه Governor General شد و همچنین سال ۱۹۸۷ جایزه آرتور سی کلارک را برای او به ارمغان آورد. سرگذشت ندیمه درباره‌ی آمریکایی است که در آن زن‌ها از داشتن هرگونه قدرت، شغل،‌ مال یا ثروت محروم هستند و حتی در تعیین سرنوشت خود نقشی ندارند. و براساس وضعیت تأهل و باروری خود ارزیابی می‌شوند؛ به‌عبارتی در این داستان، زن‌ها برده‌ها و اموالی در دست مردان هستند. شخصیت اصلی قصه زنی به نام «آفرد» است که باید برای یک مقام بالای دولتی که همسرش نازاست، فرزند بیاورد و بزرگ‌شان کند. رمان‌های چهره‌ی پنهان، سرگذشت ندیمه و چشم گربه همگی نامزد دریافت جایزه‌ی بوکر شده‌اند و سال ۲۰۰۰ رمان آدمکش کور برنده‌ی این جایزه شد.

در بین آثار او، رمان سرگذشت ندیمه بیشتر از همه مورد اقتباس قرار گرفته به طوری که سال ۱۹۹۰ هارولد پینتر برای ساخت فیلمی به کارگردانی فولکر اشلوندورف از آن اقتباس کرد، سال ۲۰۰۰ پل رودرز با لیبرتویی از پاول بنتلی اقتباسی از این رمان را در اپرای سلطنتی دانمارک و سال ۲۰۰۳ در اپرای ملی انگلستان و اپرای مینه سوتا به روی صحنه برد و در نهایت سال ۲۰۱۷ یک سریال تلویزیونی با همین نام از روی آن ساخته شد که محبوبیت بسیاری به دست آورد.

سال ۲۰۱۴ پروژه‌ی خاصی به راه افتاد. کیتی پترسون هنرمند اسکاتلندی که به انجام دادن پروژه‌های عجیب برای اهداف محیط زیستی مشهور است تصمیم گرفت کتابخانه‌ای برای آینده راه‌اندازی کند. در این پروژه هزار درخت در نوردمارکا، خارج از شهر اسلو پایتخت نروژ کاشته شد و قرار شده که هر سال یک نویسنده متنی برای این پروژه بنویسد و این متن‌ها تا سال ۲۱۱۴ مهر و موم شده باقی بمانند. قرار بر این است که سال ۲۱۱۴، هزار درختی که کاشته شده‌اند قطع شوند و از چوب آن‌ها کاغذ مورد نیاز برای چاپ کتاب‌ها تولید شود. اتوود به عنوان اولین نویسنده‌ای که با این پروژه همکاری کرد در یک مصاحبه گفت: «به این‌که قسمتی از این کار را به عهده دارم، افتخار می‌کنم. حداقل این پروژه اعتقاد دارد که بشریت تا صد سال دیگر نیز به حیات خود ادامه می‌دهد. کتاب‌خانه آینده در طول دهه‌ها توجه مردم را به خود جلب خواهد کرد، همچنان که درخت‌ها بزرگ و بزرگتر می‌شوند، در اطراف آن‌ها مردم به زندگی ادامه می‌دهند و تلاش می‌کنند حدس بزنند، نویسنده‌ها در جعبه‌های مهر و موم شده چه چیزی گذاشته‌اند.»

اتوود عضو انجمن سلطنتی کانادا است و نائل به دریافت شانزده درجه‌ی افتخاری شده. او در نقاط مختلفی از جمله کانادا، انگلستان، اسکاتلند و فرانسه زندگی کرده و در حال حاضر در تورنتو زندگی می‌کند. او همچنین یکی از بنیان‌گذاران بنیاد نویسندگان کانادا است؛ سازمانی غیرانتفاعی که برای تقویت جامعه نویسندگان کانادا می‌کوشد. در کنار خدمات بی‌شمارش به ادبیات کانادا، او از متولیان بنیان‌گذاری جایزه شعر گریفین است. به جز شعر، داستان کوتاه و رمان، چند کتاب غیرداستانی، چند کتاب کودکان، چند رمان مصور، یک کتاب طراحی، سه فیلمنامه‌ی تلویزیونی، سه لیبرتی برای اجرای اپرا نیز در کارنامه‌ی او دیده می‌شود. آتوود در زمینه‌ی حقوق‌بشر و حفظ محیط‌زیست نیز فعال است اما این همه‌ی فعالیت‌های او نیست. او حتی در بازی فرار زامبی‌ها که توسط یکی از شاگردانش ساخته شده به عنوان صداپیشه حضور دارد و در سریال سرگذشت ندیمه و چهره‌ی پنهان نقش‌های کوتاهی را بازی می‌کند. به نظر می‌رسد آتوود ۷۸ ساله از آن زن‌های قوی و مبارزی است که خودش در داستان‌هایش خلق می‌کند و باید از این پس نیز شاهد کتاب‌های بیشتر و موفقیت‌های بیشتر او باشیم.

 

همچنین ببینید

بریده کتاب/ رهایی

برشی کوتاه از کتاب سال سیل، اثر ترجمه نشده‌ی مارگارت اتوود

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *